Ngô Quyền

Ngô Quyền
Vua Ngô Quyền
Thông tin chung
Tên gọi khác	Tiền Ngô Vương
Vua sáng lập	Nhà Ngô
Năm sinh	12 tháng 3 năm 898
Năm mất	944
Danh hiệu	Vị Tổ Trung hưng thứ nhất, Vua "mưu tài đánh giỏi"
Thân thế và sự nghiệp ban đầu
Nơi sinh	Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội
Đặc điểm ngoại hình	Tướng mạo phi thường, sức mạnh hơn người, ba nốt ruồi trên lưng, mắt sáng như chớp, dáng đi uy nghi như hổ
Quan hệ với Dương Đình Nghệ	Bộ tướng thân tín, con rể
Chức vụ ban đầu	Cai quản vùng đất Ái Châu (Thanh Hóa)
Sự nghiệp quân sự
Trận đánh lịch sử	Bạch Đằng
Năm đại thắng Bạch Đằng	938
Kẻ thù	Quân Nam Hán, Kiều Công Tiễn
Chiến thuật Bạch Đằng	Đóng cọc gỗ đầu bịt sắt xuống lòng sông

Ngô Quyền (sinh ngày 12 tháng 3 năm 898 – mất năm 944), còn được biết đến với danh hiệu Tiền Ngô Vương, là vị vua sáng lập nhà Ngô trong lịch sử Việt Nam. Ông là người anh hùng dân tộc vĩ đại, lãnh đạo quân dân đánh bại quân Nam Hán trong trận Bạch Đằng lịch sử năm 938, chính thức kết thúc hơn 1.000 năm Bắc thuộc và mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài cho dân tộc. Với những đóng góp to lớn trong việc định hình nền tự chủ của quốc gia, nhà sử học Phan Bội Châu đã tôn vinh ông là “Vị Tổ Trung hưng thứ nhất” của Việt Nam, trong khi Đại Việt Sử ký Toàn thư nhận định ông là vị vua “mưu tài đánh giỏi”, đứng đầu các vị vua.

Thân thế và sự nghiệp ban đầu của Ngô Quyền

Ngô Quyền sinh ngày 12 tháng 3 năm Đinh Tỵ (tức năm 898) tại Đường Lâm, nay thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Ngay từ khi mới chào đời, ông đã được mô tả là người có tướng mạo phi thường và sức mạnh hơn người. Theo các tư liệu lịch sử, khi Ngô Quyền sinh ra, trong nhà xuất hiện ánh sáng lạ rạng rỡ. Về ngoại hình, ông có ba nốt ruồi trên lưng, mắt sáng như chớp, dáng đi thong thả nhưng uy nghi như hổ, và đặc biệt là sức mạnh vô song, có thể nâng được vạc đồng.

Lớn lên trong bối cảnh đất nước đang có những chuyển biến mạnh mẽ về xu hướng tự chủ, Ngô Quyền sớm bộc lộ tài năng quân sự và lãnh đạo. Năm 931, ông trở thành bộ tướng thân tín của Dương Đình Nghệ – người đã có công đánh đuổi quân Nam Hán lần thứ nhất để giữ vững nền tự chủ cho nước nhà. Nhờ tài năng và phẩm chất xuất sắc, ông không chỉ được Dương Đình Nghệ tin cẩn giao quyền cai quản vùng đất Ái Châu (nay là Thanh Hóa) mà còn được chọn làm con rể. Trong giai đoạn này, Ngô Quyền đã dày công xây dựng lực lượng tại Ái Châu, biến nơi đây thành một căn cứ vững chắc, quy tụ nhiều hào kiệt và binh sĩ tinh nhuệ, chuẩn bị cho những biến cố lớn của lịch sử dân tộc.

Cuộc đấu tranh dẹp loạn và đại thắng Bạch Đằng năm 938

Năm 937, một biến cố lớn xảy ra trong nội bộ chính quyền tự chủ: Dương Đình Nghệ bị viên tướng dưới quyền là Kiều Công Tiễn sát hại để cướp ngôi. Hành động phản nghịch này đã gây ra sự phẫn nộ trong toàn quân và dân. Đứng trước tình cảnh đó, từ Ái Châu, Ngô Quyền đã tập hợp lực lượng tiến quân ra Bắc để trừng trị kẻ phản bội. Lo sợ trước sức mạnh của Ngô Quyền, Kiều Công Tiễn đã thực hiện hành vi “cõng rắn cắn gà nhà”, sai người sang cầu cứu nhà Nam Hán.

Lấy cớ cứu Kiều Công Tiễn, vua Nam Hán sai thái tử Lưu Hoằng Tháo dẫn một đạo quân lớn theo đường thủy xâm lược nước ta. Tuy nhiên, trước khi quân Nam Hán kịp đặt chân tới, vào tháng 10 năm 938, Ngô Quyền đã nhanh chóng tiêu diệt kẻ phản nghịch Kiều Công Tiễn, loại bỏ được mối nguy từ bên trong.

Đến tháng 11 năm 938, đạo quân Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy tiến vào cửa sông Bạch Đằng. Dựa trên địa thế hiểm yếu và quy luật thủy triều của vùng cửa sông này, Ngô Quyền đã triển khai một chiến thuật vô cùng độc đáo: đóng cọc gỗ đầu bịt sắt xuống lòng sông. Có thuyết cho rằng danh tướng Kiều Công Hãn (cháu nội của Kiều Công Tiễn nhưng đã chọn theo phe chính nghĩa của Ngô Quyền) chính là người đã hiến kế cụ thể về việc lợi dụng thủy triều và cắm cọc nhọn này.

Khi thủy triều lên che lấp bãi cọc, Ngô Quyền cho thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả thua nhử quân địch vào trận địa. Khi thủy triều rút mạnh, những chiến thuyền lớn và nặng nề của quân Nam Hán bị mắc cạn và bị các cọc nhọn đâm thủng. Ngô Quyền tung toàn lực lượng phản công dữ dội. Kết quả, quân dân ta đã tiêu diệt hơn 2 vạn quân Nam Hán, chủ tướng Lưu Hoằng Tháo tử trận tại chỗ. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược của nhà Nam Hán, kết thúc thời kỳ ngàn năm Bắc thuộc, mở ra một trang sử mới cho dân tộc Việt Nam.

Thiết lập triều đình và đóng đô tại Cổ Loa

Sau đại thắng mùa đông năm 938, vào mùa xuân năm 939, Ngô Quyền chính thức xưng Vương, thiết lập một triều đình độc lập. Thay vì chọn Đại La (tức Hà Nội ngày nay) làm nơi đặt bộ máy cai trị như các triều đại phương Bắc trước đó, Ngô Quyền đã quyết định đóng đô tại Cổ Loa (nay thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội).

Việc lựa chọn Cổ Loa mang một ý nghĩa biểu tượng cực kỳ sâu sắc. Đây vốn là kinh đô của nhà nước Âu Lạc thời An Dương Vương. Qua hành động này, Ngô Quyền muốn khẳng định sự kế thừa của người Việt sau một thiên niên kỷ bị đô hộ, chính thức nối lại “Quốc thống” đã bị gián đoạn. Tại Cổ Loa, ông bắt đầu xây dựng hệ thống quan chế, quy định các lễ nghi trong triều đình và tổ chức quản lý đất nước theo mô hình tự chủ hoàn toàn.

Ngô Quyền trị vì đất nước trong 6 năm (939–944). Mặc dù thời gian cầm quyền không dài, nhưng ông đã đặt những viên gạch đầu tiên cho một quốc gia độc lập, có chủ quyền và hệ thống chính trị riêng biệt. Trước khi qua đời vào năm 944 ở tuổi 47, ông đã ủy thác con trai mình cho em vợ là Dương Tam Kha phò tá, hy vọng sự nghiệp nhà Ngô sẽ tiếp tục được duy trì vững chắc.

Di sản và sự ghi nhận trong lịch sử

Tầm vóc của Ngô Quyền trong dòng chảy lịch sử Việt Nam là vô cùng to lớn. Ông không chỉ là một nhà quân sự thiên tài với chiến thuật đóng cọc trên sông Bạch Đằng mà còn là một nhà chính trị có tầm nhìn xa trông rộng. Nhiều nhà sử học hiện đại đã gọi ông là “Vua của các vị vua” bởi chiến thắng của ông đã mở ra cánh cửa cho tất cả các triều đại huy hoàng sau này như Đinh, Lê, Lý, Trần. Trận Bạch Đằng năm 938 được coi là trận đánh “dứt điểm” tham vọng của phương Bắc; sau thất bại này, các triều đại Trung Quốc trong suốt nhiều thế kỷ sau đó không dám trực tiếp đem quân xâm lược nước ta cho đến tận thời nhà Tống.

Để tưởng nhớ công lao to lớn của Đức Vương Ngô Quyền, nhân dân khắp nơi đã lập đền thờ ông. Hiện nay, có hơn 80 nơi thờ tự Ngô Quyền trên khắp cả nước. Trong đó, thành phố Hải Phòng là nơi tập trung nhiều nhất với hơn 50 di tích, nổi bật là Từ Lương Xâm – nơi được coi là “tổng hành dinh” của ông trong trận chiến Bạch Đằng. Tại Đường Lâm (Hà Nội), đền thờ và lăng mộ của ông cũng là một điểm di tích lịch sử quan trọng, thu hút đông đảo khách thập phương đến chiêm bái hàng năm.

Các hoạt động tưởng niệm và nghiên cứu mới (2024–2026)

Trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2026, các hoạt động tri ân và nghiên cứu về Ngô Quyền tiếp tục được đẩy mạnh. Một trong những sự kiện quan trọng nhất là vào ngày 26 tháng 6 năm 2025, dự án xây dựng Đền thờ Đức vua Ngô Quyền tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Cổ Loa đã chính thức được khởi công. Đây là dự án có quy mô lớn với diện tích hơn 6.000m² và tổng mức đầu tư gần 300 tỷ đồng. Dự kiến công trình này sẽ hoàn thành vào Quý II năm 2026, trở thành một không gian văn hóa – tâm linh quan trọng để tôn vinh vị anh hùng dân tộc.

Vào tháng 3 năm 2026 (tức tháng Giêng năm Bính Ngọ), lễ kỷ niệm 1082 năm ngày mất của Ngô Quyền đã được tổ chức long trọng tại nhiều địa phương như Hải Phòng và Hà Nội. Các lễ hội này không chỉ là dịp để người dân tưởng nhớ công ơn của ông mà còn là hoạt động giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ trẻ.

Về mặt khảo cổ học, các phát hiện mới tại Hải Phòng như bãi cọc Cao Quỳ và Đầm Điền dù được xác định thuộc về trận Bạch Đằng năm 1288 thời nhà Trần, nhưng các nhà nghiên cứu khẳng định rằng những phát hiện này càng làm sáng tỏ và khẳng định tính kế thừa thiên tài từ chiến thuật cọc gỗ mà Ngô Quyền đã sáng tạo ra từ năm 938. Điều này cho thấy tầm ảnh hưởng sâu rộng của tư duy quân sự Ngô Quyền đối với các thế hệ tướng lĩnh Việt Nam về sau.

Điều có thể bạn chưa biết

• Khi sinh ra, Ngô Quyền có 3 nốt ruồi trên lưng, một dấu hiệu mà theo quan niệm xưa là tướng mạo của bậc quân vương phi thường.
• Mặc dù có công lao vô cùng lớn trong việc giành lại độc lập, nhưng Ngô Quyền chưa bao giờ xưng Hoàng đế; ông chỉ xưng là Ngô Vương. Phải đến thời Đinh Tiên Hoàng sau này, vị vua Việt Nam đầu tiên mới chính thức xưng Đế.
• Việc Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô thay vì Đại La được các nhà sử học đánh giá là một quyết định mang tính chính trị cực cao, nhằm khẳng định sự nối tiếp của nhà nước Việt sau 1.000 năm bị mất tên trên bản đồ thế giới.
• Dù Ngô Quyền là người trực tiếp chỉ huy và quyết định chiến thuật, nhưng theo một số thuyết sử học, tướng Kiều Công Hãn chính là người đã gợi ý chi tiết về việc sử dụng bãi cọc ngầm để lợi dụng sức mạnh của thủy triều.

Infographic của Ngô Quyền

Câu hỏi thường gặp về Ngô Quyền