Nguyễn Vinh Sơn

Nguyễn Vinh Sơn
Thông tin chung
Nghề nghiệp	Đạo diễn điện ảnh và truyền hình
Biệt danh	Kiến trúc sư của những khung hình
Ngày sinh	9 tháng 6 năm 1953
Nơi sinh	Huế
Sự nghiệp
Bắt đầu hoạt động nghệ thuật	1974
Nơi làm việc ban đầu	Hãng phim Giải Phóng
Phong cách làm phim	Tỉ mỉ, kiên định, khai thác văn hóa vùng miền và nội tâm nhân vật
Triết lý làm phim	Mỗi bộ phim là một công trình nghệ thuật cần gọt giũa tỉ mỉ
Tác phẩm tiêu biểu
Phim truyền hình	Đất Phương Nam (1997)
Phim điện ảnh	Trăng nơi đáy giếng (2008)
Giải thưởng
Giải thưởng	Đạo diễn châu Á xuất sắc nhất
Liên hoan phim	Image India (Madrid, Tây Ban Nha)
Năm	2008 (với phim Trăng nơi đáy giếng)

Nguyễn Vinh Sơn là một đạo diễn điện ảnh và truyền hình tiêu biểu của Việt Nam, người được mệnh danh là “kiến trúc sư” của những khung hình mang đậm linh hồn dân tộc và chiều sâu tâm lý con người. Sinh ngày 9 tháng 6 năm 1953 tại cố đô Huế, ông đã dành hơn nửa thế kỷ cống hiến cho nghệ thuật thứ bảy với một phong cách làm phim tỉ mỉ, kiên định và không bao giờ thỏa hiệp với những giá trị hời hợt. Tên tuổi của Nguyễn Vinh Sơn gắn liền với những tác phẩm kinh điển như phim truyền hình “Đất Phương Nam” (1997) – bộ phim đã trở thành ký ức của nhiều thế hệ khán giả Việt Nam, và phim điện ảnh “Trăng nơi đáy giếng” (2008) – tác phẩm đã mang về cho ông giải thưởng Đạo diễn châu Á xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Image India ở Madrid, Tây Ban Nha.

Tiểu sử và những năm đầu sự nghiệp

Nguyễn Vinh Sơn sinh ra và lớn lên trong bầu không khí cổ kính và trầm mặc của Huế. Môi trường văn hóa cố đô với những lăng tẩm, đền đài và những chuẩn mực khắt khe về lễ nghi, ứng xử đã thấm sâu vào tâm hồn ông, trở thành nguồn mạch sáng tạo dồi dào cho các tác phẩm sau này. Ngay từ thời trẻ, ông đã bộc lộ niềm đam mê mãnh liệt với hình ảnh và những câu chuyện kể qua ống kính máy quay.

Giai đoạn bắt đầu hoạt động nghệ thuật của ông tính từ năm 1974, một thời kỳ đầy biến động của lịch sử đất nước cũng như sự chuyển mình của nền điện ảnh nước nhà. Sau khi theo học chuyên ngành đạo diễn, Nguyễn Vinh Sơn bắt đầu khẳng định năng lực tại Hãng phim Giải Phóng. Những năm đầu sự nghiệp, ông miệt mài học hỏi và trải nghiệm qua nhiều vai trò khác nhau trong đoàn làm phim, từ đó tích lũy vốn sống và kỹ thuật thực hiện hình ảnh theo lối tư duy hiện thực, lấy con người làm trung tâm của mọi bi kịch và hạnh phúc.

Sự kiên định trong phong cách của Nguyễn Vinh Sơn sớm được định hình: ông không chạy theo xu hướng thương mại hóa đang bắt đầu nhen nhóm mà tập trung vào việc khai thác những khía cạnh tinh tế của văn hóa vùng miền và nội tâm nhân vật. Đối với ông, mỗi bộ phim không chỉ là một câu chuyện giải trí mà là một công trình nghệ thuật cần được gọt giũa tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất.

Đỉnh cao truyền hình với “Đất Phương Nam”

Nếu phải nhắc đến một tác phẩm đưa tên tuổi Nguyễn Vinh Sơn vào hàng ngũ những đạo diễn huyền thoại của Việt Nam, đó chắc chắn phải là “Đất Phương Nam” (1997). Được chuyển thể từ tiểu thuyết “Đất rừng phương Nam” của nhà văn Đoàn Giỏi, bộ phim truyền hình dài 11 tập này đã tạo nên một cơn sốt chưa từng có trên sóng truyền hình Việt Nam những năm cuối thập niên 90.

Trong vai trò vừa là đạo diễn vừa là biên kịch, Nguyễn Vinh Sơn đã thực hiện một cuộc hành trình sáng tạo phi thường khi đưa khán giả về với vùng đất Nam Bộ những năm kháng chiến chống Pháp. Ông đã tái hiện một cách sống động vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ của rừng tràm, sông nước Cửu Long, đồng thời khắc họa thành công tinh thần quật cường, hào hiệp của người dân nơi đây qua số phận của cậu bé An. Sự tài tình của ông nằm ở chỗ biến một tác phẩm văn học mang tính phiêu lưu thành một thước phim đậm chất điện ảnh, giàu cảm xúc và tính nhân văn.

Thành công của “Đất Phương Nam” không chỉ nằm ở tỉ suất người xem cao kỷ lục mà còn ở sức sống lâu bền của nó. Cho đến nay, sau hơn 25 năm, những giai điệu của bài hát chủ đề và hình ảnh hai cậu bé An và Cò vẫn là biểu tượng đẹp đẽ của tình bạn và tình yêu quê hương. Bộ phim này cũng là minh chứng cho tư duy làm phim “không thỏa hiệp” của ông khi sẵn sàng đưa đoàn phim lăn lộn khắp các tỉnh miền Tây suốt nhiều tháng trời để có được những cảnh quay chân thực nhất, thay vì sử dụng kỹ xảo hay phim trường giả tạo.

Dấu ấn điện ảnh nghệ thuật và “Trăng nơi đáy giếng”

Bên cạnh mảng phim truyền hình, Nguyễn Vinh Sơn còn là một đạo diễn điện ảnh tài năng với những tác phẩm mang tính triết lý sâu sắc. Năm 1990, ông thực hiện phim “Tuổi thơ dữ dội”, một tác phẩm điện ảnh đầy ám ảnh về thân phận con người trong chiến tranh, qua đó khẳng định cái nhìn nhân bản và đầy thấu cảm của mình.

Tuy nhiên, đỉnh cao trong sự nghiệp điện ảnh của ông phải kể đến “Trăng nơi đáy giếng” (2008), chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Trần Thùy Mai. Bộ phim là một lát cắt sắc sảo về văn hóa Huế và bi kịch của người phụ nữ trong xã hội cũ. Để thực hiện tác phẩm này, Nguyễn Vinh Sơn đã trải qua một quá trình gian nan kéo dài nhiều năm. Năm 2004, ông thậm chí đã nộp đơn xin thôi không nhận làm phim vì kinh phí được cấp quá ít, không đủ để ông thực hiện đúng ý đồ nghệ thuật và sự tỉ mỉ vốn có. Sự kiện này đã gây xôn xao dư luận thời bấy giờ, cho thấy một tinh thần nghệ sĩ tự trọng, thà không làm còn hơn làm một sản phẩm kém chất lượng.

Khi “Trăng nơi đáy giếng” ra mắt, nó đã ngay lập tức gây tiếng vang lớn tại các liên hoan phim quốc tế. Phim không chỉ chinh phục khán giả bằng những khung hình đẹp như tranh vẽ về xứ Huế mà còn bởi diễn xuất xuất thần của diễn viên Hồng Ánh dưới bàn tay nhào nặn của Nguyễn Vinh Sơn. Tháng 12 năm 2008, Hồng Ánh đoạt giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Dubai. Đến tháng 6 năm 2009, chính Nguyễn Vinh Sơn đã được vinh danh là Đạo diễn châu Á xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Image India Film ở Madrid, Tây Ban Nha. Những giải thưởng này là sự công nhận quốc tế cho tài năng và sự kiên trì với dòng phim nghệ thuật của ông.

Phong cách nghệ thuật và quan điểm nghề nghiệp

Phong cách làm phim của Nguyễn Vinh Sơn có thể gói gọn trong hai chữ: “Tỉ mỉ” và “Dân tộc”. Ông cực kỳ khắt khe trong việc chọn bối cảnh, đạo cụ và phục trang. Mỗi đồ vật xuất hiện trong phim của ông đều phải có “linh hồn” và phù hợp tuyệt đối với bối cảnh lịch sử, văn hóa. Trong “Trăng nơi đáy giếng”, sự tỉ mỉ ấy được đẩy lên mức cực đoan để tái hiện không gian tâm linh và nề nếp của một gia đình Huế truyền thống.

Về tư duy nghệ thuật, Nguyễn Vinh Sơn luôn trăn trở về sự phát triển của điện ảnh Việt Nam. Ông không né tránh thực tế rằng nhiều phim nghệ thuật của Việt Nam, dù đoạt giải cao tại các liên hoan phim quốc tế, vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận khán giả đại chúng và thường thất thu tại phòng vé. Ông cho rằng đây là một hệ quả tất yếu của sự lệch pha giữa thị hiếu khán giả và ngôn ngữ điện ảnh đương đại, đồng thời kêu gọi một cơ chế hỗ trợ tốt hơn cho các nhà làm phim nghệ thuật để họ không phải đơn độc trên con đường sáng tạo.

Dù là một đạo diễn gạo cội, ông luôn giữ thái độ khiêm tốn và sẵn sàng lắng nghe. Ông thường xuyên tham gia các buổi tọa đàm, liên hoan phim để chia sẻ kinh nghiệm cho thế hệ trẻ. Gần đây nhất, vào tháng 11 năm 2023, ông đã góp mặt trong các buổi thảo luận về phát triển điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim Quốc tế TP.HCM (HIFF), nơi ông tiếp tục đóng góp những ý kiến tâm huyết về việc xây dựng một nền điện ảnh vừa mang bản sắc Việt vừa có khả năng hội nhập quốc tế.

Phim tham gia (Vai trò Đạo diễn/Biên kịch)

• Tuổi thơ dữ dội (1990): Phim điện ảnh tâm lý, chiến tranh dựa trên tiểu thuyết cùng tên của Phùng Quán.
• Đất Phương Nam (1997): Phim truyền hình dài tập (11 tập), chuyển thể từ tiểu thuyết “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi. Đây là tác phẩm thành công nhất về mặt đại chúng trong sự nghiệp của ông.
• Trăng nơi đáy giếng (2008): Phim điện ảnh nghệ thuật, lấy bối cảnh Huế, đoạt nhiều giải thưởng quốc tế quan trọng.
• Mưa bóng mây (2014): Một bộ phim truyền hình dài tập khai thác các vấn đề gia đình, ngoại tình trong xã hội hiện đại, thể hiện sự đa dạng trong đề tài của ông.
• Dưới cờ đại nghĩa (2006): Tham gia với vai trò cố vấn nghệ thuật và đóng góp chuyên môn cho tác phẩm sử thi này.

Giải thưởng và Thành tựu

• Giải Đạo diễn châu Á xuất sắc nhất: Tại Liên hoan phim Image India Film lần thứ 10 ở Madrid, Tây Ban Nha (tháng 6/2009) cho phim “Trăng nơi đáy giếng”.
• Giải thưởng cho tác phẩm: Phim “Trăng nơi đáy giếng” đã giúp diễn viên chính Hồng Ánh đạt giải Nữ diễn viên xuất sắc tại LHP Dubai (2008).
• Giải Cánh diều bạc: Cho phim “Trăng nơi đáy giếng” tại giải thưởng của Hội Điện ảnh Việt Nam.
• Thành tựu sự nghiệp: Được vinh danh là một trong những đạo diễn có đóng góp quan trọng nhất cho sự phát triển của phim truyền hình và điện ảnh nghệ thuật Việt Nam giai đoạn đổi mới.
• Hoạt động giám khảo: Thường xuyên được mời làm giám khảo cho các liên hoan phim uy tín như Liên hoan phim Việt Nam, giải Cánh Diều và các cuộc thi phim ngắn dành cho giới trẻ.

Điều có thể bạn chưa biết

• Để có được những thước phim chân thực trong “Đất Phương Nam”, đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn đã yêu cầu các diễn viên nhí như Hùng Thuận (bé An) và Phùng Ngọc (cò) phải sống thực sự như những đứa trẻ vùng sông nước, từ việc lội bùn, bắt rắn đến chèo ghe.
• Vụ việc ông nộp đơn xin thôi làm phim “Trăng nơi đáy giếng” vào năm 2004 do thiếu kinh phí đã trở thành một bài học điển hình về sự tự trọng nghề nghiệp trong giới làm phim Việt Nam, cuối cùng dự án vẫn được tiếp tục khi các nút thắt về đầu tư được tháo gỡ.
• Dù nổi tiếng với những bộ phim buồn và sâu sắc, Nguyễn Vinh Sơn ngoài đời được đồng nghiệp nhận xét là người điềm đạm, hóm hỉnh và rất mực yêu thương học trò cũng như các diễn viên trẻ.
• Ông là một trong số ít đạo diễn Việt Nam có thể dung hòa được cái “tôi” nghệ thuật Huế trầm mặc với sự phóng khoáng, hào sảng của văn hóa Nam Bộ trong các tác phẩm của mình.

Câu hỏi thường gặp về Nguyễn Vinh Sơn