Gen Z

Gen Z
Thông tin chung
Tên gọi khác	Thế hệ Z, Zoomers
Thế hệ kế tiếp	Millennials (Thế hệ Y)
Thế hệ đứng trước	Thế hệ Alpha
Đặc điểm nổi bật	Công dân bản địa kỹ thuật số
Tỷ lệ dân số toàn cầu (2024)	Khoảng 26%
Thời gian sinh
Khoảng thời gian	Giữa những năm 1990 đến đầu những năm 2010
Mốc thời gian (Pew Research Center)	1997 - 2012
Độ tuổi (2024)	12 - 27 tuổi
Bối cảnh hình thành
Công nghệ	Internet, điện thoại thông minh, mạng xã hội
Sự kiện lịch sử	11/9/2001, Đại suy thoái 2008, Đại dịch COVID-19
Quan tâm chính	Biến đổi khí hậu, công bằng xã hội, bền vững môi trường
Yêu cầu	Sự minh bạch từ tổ chức, thương hiệu
Quy mô và đa dạng
Quy mô dân số (2024)	Khoảng 26% dân số thế giới
Số lượng tại Hoa Kỳ	Khoảng 69, 31 triệu
Dự kiến tại Châu Á - Thái Bình Dương (2025)	Một phần tư dân số
Đặc điểm nhân khẩu học	Thế hệ đa dạng nhất trong lịch sử

Gen Z (hay còn gọi là Thế hệ Z, Zoomers) là nhóm nhân khẩu học kế tiếp sau thế hệ Millennials (Thế hệ Y) và đứng trước thế hệ Alpha. Được mệnh danh là những “công dân bản địa kỹ thuật số” (digital natives) đầu tiên, Gen Z là thế hệ lớn lên trong sự bùng nổ của Internet, điện thoại thông minh và mạng xã hội, định hình nên những đặc điểm tâm lý, hành vi và giá trị sống khác biệt hoàn toàn so với các thế hệ tiền nhiệm. Tính đến năm 2024, Gen Z chiếm khoảng 26% dân số toàn cầu và đang dần trở thành lực lượng lao động cũng như nhóm tiêu dùng chủ chốt, có khả năng tái định nghĩa các cấu trúc kinh tế, xã hội và văn hóa trên phạm vi toàn thế giới.

Định nghĩa và bối cảnh hình thành

Thuật ngữ “Gen Z” được sử dụng rộng rãi để chỉ những người sinh ra trong khoảng thời gian từ giữa những năm 1990 đến đầu những năm 2010. Mặc dù ranh giới thời gian có thể thay đổi tùy theo các tổ chức nghiên cứu, nhưng các định chế uy tín như Pew Research Center, Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ và Cục Thống kê Hoa Kỳ đã thống nhất sử dụng mốc thời gian từ năm 1997 đến 2012 để xác định thế hệ này. Điều này có nghĩa là vào năm 2024, những thành viên lớn tuổi nhất của Gen Z đang ở độ tuổi 27, trong khi những thành viên trẻ nhất đang bước vào tuổi 12.

Sự hình thành của Gen Z gắn liền với những biến động lớn của lịch sử và công nghệ. Họ không có ký ức về thế giới trước khi có Internet hoặc điện thoại di động phổ biến. Nếu như Millennials chứng kiến sự chuyển giao từ analog sang kỹ thuật số, thì Gen Z sinh ra đã ở trong một thế giới hoàn toàn kết nối. Bối cảnh lớn lên của họ còn bị tác động bởi các sự kiện mang tính bước ngoặt như cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001 tại Hoa Kỳ (dẫn đến sự thắt chặt an ninh toàn cầu), cuộc đại suy thoái kinh tế năm 2008, và đặc biệt là đại dịch COVID-19 – sự kiện đã làm gián đoạn quá trình giáo dục và gia nhập thị trường lao động của hàng triệu người thuộc thế hệ này.

Bên cạnh đó, Gen Z còn được đặc trưng bởi sự lo âu về biến đổi khí hậu và những bất ổn về chính trị, xã hội. Điều này tạo nên một thế hệ có tính thực tế cao, quan tâm đến các vấn đề công bằng xã hội, bền vững môi trường và luôn tìm kiếm sự minh bạch từ các tổ chức, thương hiệu.

Quy mô dân số và đặc điểm nhân khẩu học

Gen Z hiện là một trong những thế hệ có quy mô lớn nhất và ảnh hưởng nhất hiện nay. Theo các số liệu thống kê tính đến năm 2024, thế hệ này chiếm khoảng 26% dân số thế giới. Tại Hoa Kỳ, quốc gia có nhiều nghiên cứu chi tiết về nhân khẩu học, Gen Z có khoảng 69,31 triệu thành viên. Tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, một khu vực kinh tế năng động, Gen Z dự kiến sẽ chiếm tới một phần tư dân số vào năm 2025.

Về mặt đa dạng sắc tộc, Gen Z được ghi nhận là thế hệ đa dạng nhất trong lịch sử (đặc biệt là tại các quốc gia phương Tây). Tại Hoa Kỳ, chỉ có khoảng 51% Gen Z là người da trắng không phải gốc Tây Ban Nha, trong khi 25% là người gốc Tây Ban Nha, 14% là người da đen hoặc gốc Phi, và phần còn lại thuộc về các nhóm sắc tộc khác. Sự đa dạng này không chỉ nằm ở chủng tộc mà còn ở bản dạng giới và xu hướng tính dục. Theo các khảo sát mới nhất, khoảng 16% thành viên Gen Z xác định mình thuộc cộng đồng LGBTQ+, một tỷ lệ cao hơn đáng kể so với các thế hệ trước đó như Millennials hay Gen X.

Sự đa dạng này đã hình thành nên thế giới quan cởi mở, bao trùm của Gen Z. Họ có xu hướng ủng hộ các phong trào quyền lợi cho người thiểu số, thúc đẩy sự đa dạng trong môi trường làm việc và yêu cầu các sản phẩm, dịch vụ phải phản ánh được sự đa dạng của thực tế đời sống.

Ảnh hưởng kinh tế và sức mua toàn cầu

Dù nhiều thành viên vẫn còn đang trong độ tuổi đi học hoặc mới bắt đầu sự nghiệp, Gen Z đã chứng tỏ sức ảnh hưởng kinh tế khổng lồ. Thế hệ này đã chính thức trở thành nhóm người tiêu dùng lớn nhất thế giới vào khoảng năm 2020. Sức chi tiêu trực tiếp của họ hiện ước tính dao động từ 29 tỷ đến 143 tỷ USD, một con số cực kỳ ấn tượng đối với một thế hệ trẻ.

Các chuyên gia kinh tế dự báo rằng tiềm năng thu nhập của Gen Z sẽ tăng trưởng phi mã trong những thập kỷ tới. Đến năm 2030, thu nhập của họ dự kiến đạt mức 33 nghìn tỷ USD. Nhìn xa hơn, thu nhập toàn cầu của Gen Z có thể đạt 36 nghìn tỷ USD trong 5 năm tới và vọt lên mức 74 nghìn tỷ USD vào khoảng năm 2040 khi họ bước vào giai đoạn đỉnh cao của sự nghiệp. Đến năm 2030, sức mua thực tế của Gen Z được kỳ vọng sẽ tăng lên 12 nghìn tỷ USD.

Thói quen chi tiêu của Gen Z cũng có sự khác biệt lớn. Họ chi tiêu nhiều hơn bình quân đầu người so với bất kỳ thế hệ nào khác khi ở cùng độ tuổi. Tuy nhiên, Gen Z không chi tiêu thiếu tính toán; họ có xu hướng nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi mua sắm, ưu tiên các thương hiệu có đạo đức, có trách nhiệm xã hội và bền vững với môi trường. Khoảng 80% Gen Z sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Instagram, TikTok và YouTube để tìm kiếm cảm hứng và khám phá sản phẩm mới, thay vì tin vào các quảng cáo truyền thống trên truyền hình hay báo chí.

Gen Z trong thị trường lao động và sự trỗi dậy của AI

Sự gia nhập của Gen Z vào lực lượng lao động đang tạo ra những thay đổi mang tính cách mạng trong văn hóa doanh nghiệp. Dự kiến đến năm 2025, Gen Z sẽ chiếm khoảng 27% lực lượng lao động toàn cầu. Một cột mốc đáng chú ý đã xảy ra vào quý 2 năm 2024 tại Hoa Kỳ, khi lần đầu tiên số lượng nhân viên Gen Z (chiếm 18%) chính thức vượt qua thế hệ Baby Boomers (chiếm 15%) trong lực lượng lao động.

Gen Z mang theo những kỳ vọng mới về công việc:

• Cân bằng công việc và cuộc sống: 77% Gen Z coi đây là ưu tiên hàng đầu. Họ không còn mặn mà với văn hóa “hustle culture” (làm việc kiệt sức) mà ưu tiên sức khỏe tinh thần.
• Linh hoạt: 72% Gen Z sẵn sàng rời bỏ công việc nếu doanh nghiệp không cung cấp các lựa chọn làm việc linh hoạt (như làm việc từ xa hoặc mô hình hybrid).
• Thăng tiến nhanh: Là thế hệ đầy tham vọng, 70% Gen Z mong muốn được thăng tiến hoặc có bước tiến mới trong sự nghiệp chỉ trong vòng 18 tháng đầu tiên làm việc.
• Mức lương và sự ổn định: 74% kỳ vọng mức lương khởi điểm cao và sự đảm bảo về công việc trong bối cảnh kinh tế biến động.

Đặc biệt, Gen Z là thế hệ tiên phong trong việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) vào công việc. Không giống như các thế hệ trước lo sợ AI sẽ thay thế con người, Gen Z chủ động sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ đắc lực. Thống kê cho thấy 49% Gen Z đã sử dụng AI để cải thiện kỹ năng cá nhân và 55% sử dụng AI để giải quyết các vấn đề chuyên môn trong công việc. Mặc dù 59% lo lắng AI có thể thay thế một số loại hình công việc nhất định, nhưng 74% vẫn tin rằng AI tạo sinh (Generative AI) sẽ tác động tích cực đến cách họ làm việc trong tương lai gần.

Hành vi kỹ thuật số và sử dụng mạng xã hội

Với Gen Z, Internet không chỉ là một công cụ mà là một phần không thể tách rời của bản sắc cá nhân. Khoảng 90% thành viên thế hệ này sở hữu điện thoại thông minh và hơn 50% dành ít nhất 4 giờ mỗi ngày để truy cập các nền tảng mạng xã hội. Sự hiện diện trực tuyến của họ không chỉ dừng lại ở việc giải trí mà còn là để học tập, kết nối và định hình sự nghiệp.

Các nền tảng phổ biến nhất đối với Gen Z trong giai đoạn 2024-2025 bao gồm:

• YouTube: Giữ vị trí quán quân với 88% người sử dụng, đóng vai trò là nguồn cung cấp kiến thức và giải trí video dài.
• Instagram: Đứng thứ hai với 75% người dùng, là nơi thể hiện phong cách sống và thẩm mỹ cá nhân.
• TikTok: Với 69% người dùng, nền tảng này đã thay đổi hoàn toàn cách Gen Z tiếp nhận thông tin ngắn và tạo ra các xu hướng văn hóa đại chúng.

Một sự thay đổi đáng kinh ngạc trong hành vi tìm kiếm là 40% Gen Z hiện nay chuyển sang sử dụng TikTok và Instagram để tìm kiếm thông tin thay vì dùng Google. Họ ưu tiên các kết quả tìm kiếm bằng video ngắn, trực quan và mang tính trải nghiệm cá nhân từ những người dùng khác. Vai trò của những người có ảnh hưởng (Influencers) cũng cực kỳ quan trọng, khi có tới hơn 33% số người có ảnh hưởng trên mạng xã hội hiện nay chính là thành viên của thế hệ Gen Z.

Sức khỏe tinh thần và các vấn đề xã hội

Mặc dù là thế hệ kết nối nhất về mặt kỹ thuật số, Gen Z lại là thế hệ cô đơn và căng thẳng nhất. Các số liệu cho thấy 91% Gen Z cho biết họ thường xuyên có các dấu hiệu của căng thẳng (stress) hoặc lo âu. Khoảng 40% cảm thấy lo lắng hoặc bị choáng ngợp bởi áp lực cuộc sống trong hầu hết thời gian. Những nguyên nhân chính bao gồm áp lực từ mạng xã hội (hội chứng FOMO), nỗi lo về tài chính, sự cạnh tranh trong sự nghiệp và những bất ổn toàn cầu.

Tuy nhiên, Gen Z cũng là thế hệ cởi mở nhất trong việc thảo luận và tìm kiếm sự giúp đỡ về sức khỏe tâm thần. Họ góp phần xóa bỏ những định kiến về bệnh tâm lý và thúc đẩy các doanh nghiệp cũng như trường học quan tâm hơn đến phúc lợi tinh thần của cá nhân.

Về vấn đề môi trường, Gen Z thể hiện sự quyết tâm mạnh mẽ. Có tới 59% Gen Z bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về các vấn đề môi trường và tin rằng các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm lớn hơn trong việc chống lại biến đổi khí hậu. Họ sẵn sàng tẩy chay các thương hiệu gây ô nhiễm và ưu tiên sử dụng các sản phẩm tái chế, thời trang bền vững (second-hand) hoặc các sản phẩm có nguồn gốc thuần chay.

Các mốc thời gian quan trọng định hình thế hệ

Sự phát triển của Gen Z gắn liền với những cột mốc lịch sử và công nghệ quan trọng:

• Giai đoạn 1997 – 2012: Những năm sinh chính thức của thế hệ Gen Z.
• Năm 2001: Sự kiện 11/9 làm thay đổi chính sách an ninh toàn cầu, tạo ra một môi trường nuôi dưỡng đầy thận trọng từ phía phụ huynh (thế hệ X).
• Năm 2007: Apple ra mắt chiếc iPhone đầu tiên, mở ra kỷ nguyên điện thoại thông minh và kết nối Internet di động mọi lúc mọi nơi.
• Năm 2008: Khủng hoảng tài chính toàn cầu ảnh hưởng đến kinh tế gia đình của Gen Z, hình thành nên tư duy tài chính thực tế và tiết kiệm của họ sau này.
• Năm 2010: Sự ra đời của Instagram, khởi đầu cho kỷ nguyên văn hóa hình ảnh và sự trỗi dậy của nền kinh tế người có ảnh hưởng.
• Năm 2016 – 2018: Sự bùng nổ của TikTok trên toàn cầu, định hình lại cách sáng tạo nội dung số của giới trẻ.
• Năm 2020 – 2022: Đại dịch COVID-19 diễn ra trong giai đoạn hình thành nhân cách và sự nghiệp quan trọng của Gen Z, thúc đẩy xu hướng học tập và làm việc trực tuyến.
• Năm 2023 – 2024: Sự bùng nổ của AI tạo sinh (ChatGPT, Midjourney…), Gen Z trở thành thế hệ thích nghi nhanh nhất với công nghệ này.

Điều có thể bạn chưa biết

• Gen Z là thế hệ đầu tiên coi mạng xã hội không chỉ là nơi để kết bạn mà còn là công cụ tìm kiếm chính, dần thay thế vai trò thống trị của Google trong việc tra cứu thông tin đời sống.
• Dù gắn liền với công nghệ, một bộ phận không nhỏ Gen Z đang có xu hướng quay lại với các giá trị cổ điển như máy ảnh film, đĩa than (vinyl) và điện thoại “cục gạch” để giảm bớt sự phụ thuộc vào thế giới ảo.
• Gen Z được dự báo sẽ thay đổi công việc trung bình 10-15 lần trong suốt cuộc đời sự nghiệp của mình, phản ánh tư duy linh hoạt và ưu tiên trải nghiệm hơn là sự gắn bó lâu dài tại một nơi duy nhất.
• Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng Gen Z có xu hướng uống ít đồ uống có cồn hơn và quan tâm đến chế độ ăn uống lành mạnh, bền vững hơn so với các thế hệ trước ở cùng độ tuổi.

Câu hỏi thường gặp về Gen Z