Lưu Trọng Ninh

Lưu Trọng Ninh
Thông tin chung
Nghề nghiệp	Đạo diễn
Năm sinh	1956
Nơi sinh	Xã Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình
Phong cách	Gai góc, dữ dội, thấm đẫm chất thơ và lòng trắc ẩn
Gia thế
Cha	Lưu Trọng Lư (nhà thơ, nhà văn, nhà soạn kịch)
Mẹ	Tôn Nữ Lệ Minh
Anh trai	Lưu Trọng Văn (nhà báo)
Sự nghiệp
Bắt đầu sự nghiệp	Thập niên 1990
Phim đầu tay	Canh bạc (1991)
Giải thưởng tiêu biểu	02 giải Cánh diều Vàng, giải NETPAC (2001)
Đề tài chính	Chiến tranh, hậu chiến, thân phận con người

Lưu Trọng Ninh là một trong những đạo diễn hàng đầu của nền điện ảnh Việt Nam đương đại, nổi danh với phong cách làm phim gai góc, dữ dội nhưng thấm đẫm chất thơ và lòng trắc ẩn. Với sự nghiệp trải dài hơn ba thập kỷ, ông đã để lại dấu ấn sâu sắc qua hàng loạt tác phẩm điện ảnh và truyền hình tiêu biểu, gắn liền với các đề tài về chiến tranh, hậu chiến và thân phận con người trong những biến động của xã hội. Tính đến nay, ông đã sở hữu kho tàng tác phẩm đồ sộ với hơn 15 bộ phim quan trọng, giành được nhiều giải thưởng danh giá bao gồm 02 giải Cánh diều Vàng cho Đạo diễn xuất sắc nhất và giải NETPAC tại Liên hoan phim quốc tế Berlin năm 2001.

Tiểu sử và gia thế nghệ thuật

Đạo diễn Lưu Trọng Ninh sinh năm 1956 (tuổi Bính Thân) tại xã Hạ Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Ông sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật lừng lẫy, là con trai của nhà thơ, nhà văn, nhà soạn kịch nổi tiếng Lưu Trọng Lư – một trong những đại diện tiêu biểu nhất của phong trào Thơ Mới. Mẹ ông là bà Tôn Nữ Lệ Minh, một người phụ nữ có nhan sắc và tài năng xuất chúng, từng là thầy dạy đàn tranh cho Nam Phương Hoàng hậu. Anh trai ông là nhà báo Lưu Trọng Văn, cũng là một nhân vật có tiếng trong giới truyền thông và văn chương Việt Nam.

Dù sinh ra trong cái nôi văn nghệ, Lưu Trọng Ninh thời trẻ lại không mặn mà với các bộ môn nghệ thuật. Ngược lại, ông từng có xu hướng xa lánh những vần thơ của cha mình và có cá tính khá nổi loạn. Tuy nhiên, định mệnh đã đưa ông đến với điện ảnh một cách bất ngờ. Sau một lời thách đố từ người bạn, ông quyết định thi vào khoa Đạo diễn của Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội và xuất sắc đỗ thủ khoa. Chính bước ngoặt này đã khai mở một tài năng lớn, đưa ông trở thành “con ngựa hoang” không thể thuần phục của điện ảnh Việt, người luôn tìm tòi những cách thể hiện mới mẻ và không bao giờ chấp nhận sự rập khuôn.

Sự nghiệp điện ảnh và những dấu ấn vang dội

Sự nghiệp của Lưu Trọng Ninh bắt đầu khởi sắc mạnh mẽ từ đầu thập niên 1990. Năm 1991, ông ra mắt bộ phim điện ảnh đầu tay mang tên Canh bạc. Tác phẩm ngay lập tức gây tiếng vang lớn trong dư luận và giới chuyên môn nhờ cách tiếp cận thực tế, phản ánh những góc tối của xã hội lúc bấy giờ. Phim đã giúp ông khẳng định vị thế của một đạo diễn trẻ có tư duy sắc sảo và táo bạo.

Năm 1993, bộ phim Hãy tha thứ cho em tiếp tục mang về cho ông giải thưởng Đạo diễn xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ X. Tuy nhiên, phải đến năm 1997, khi thực hiện bộ phim Ngã ba Đồng Lộc, Lưu Trọng Ninh mới thực sự tạo nên một tượng đài trong dòng phim chiến tranh. Bộ phim tái hiện sự hy sinh anh dũng của 10 cô gái thanh niên xung phong tại ngã ba Đồng Lộc lịch sử. Dưới bàn tay dàn dựng của ông, sự khốc liệt của chiến tranh không chỉ hiện lên qua bom đạn mà còn qua những khát khao sống, yêu và vẻ đẹp tâm hồn của những người nữ anh hùng.

Bước sang thiên niên kỷ mới, năm 2001, Lưu Trọng Ninh trình làng tác phẩm Bến không chồng (chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn Dương Hướng). Phim không chỉ thành công rực rỡ trong nước mà còn vươn tầm quốc tế khi đoạt giải NETPAC tại Liên hoan phim quốc tế Berlin. Tác phẩm đã khắc họa thành công nỗi đau thầm lặng của những người phụ nữ ở làng quê miền Bắc thời hậu chiến – những “bến không chồng” chờ đợi trong mòn mỏi. Năm 2010, ông thực hiện siêu phẩm điện ảnh lịch sử Khát vọng Thăng Long nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Bộ phim này đã thắng lớn tại giải Cánh diều Vàng với nhiều hạng mục quan trọng, bao gồm Phim xuất sắc nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất.

Dấu ấn trong lĩnh vực phim truyền hình

Không chỉ thành công ở mảng điện ảnh, Lưu Trọng Ninh còn là một “phù thủy” của phim truyền hình. Năm 2001, ông tạo nên cơn sốt trên màn ảnh nhỏ với bộ phim Hoa cỏ may (phần 1 và 2). Bộ phim kể về hành trình trưởng thành của một nhóm bạn trẻ trong bối cảnh đất nước đổi mới đã trở thành ký ức không thể quên của thế hệ 8x và đầu 9x. Sau đó, vào năm 2005, bộ phim Dốc tình lấy bối cảnh Đà Lạt tiếp tục khẳng định khả năng kể chuyện tình cảm đầy lãng mạn nhưng cũng không thiếu những va đập của cuộc sống.

Năm 2017, Lưu Trọng Ninh thực hiện dự án truyền hình đầy tâm huyết Thương nhớ ở ai, được chuyển thể từ tiểu thuyết Bến không chồng. Đây là dự án gây xôn xao dư luận bởi sự đầu tư công phu với hơn 2.000 cảnh quay kỹ xảo để phục dựng lại bối cảnh làng quê Việt Nam xưa. Phim cũng gây tranh cãi về phục trang khi đạo diễn yêu cầu các diễn viên nữ mặc áo yếm không nội y để đảm bảo tính chân thực lịch sử. Vượt qua những tranh luận, Thương nhớ ở ai đã giành chiến thắng áp đảo với 4 giải Cánh diều Vàng, trong đó có giải Đạo diễn xuất sắc nhất cho Lưu Trọng Ninh.

Gần đây nhất, vào năm 2023, ông ra mắt phim truyện 915, tái hiện sự hy sinh của 60 thanh niên xung phong Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái tại ga Lưu Xá, Thái Nguyên vào đêm Noel năm 1972. Tác phẩm một lần nữa cho thấy sự trung thành của ông với đề tài lịch sử và lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Phong cách nghệ thuật và “mắt xanh” chọn diễn viên

Phong cách làm phim của Lưu Trọng Ninh được giới phê bình nhận xét là sự kết hợp giữa sự trần trụi của hiện thực và vẻ đẹp của thi ca. Ông không ngại phô bày những góc khuất, những nỗi đau hay những tranh cãi về văn hóa. Phim của ông thường có nhịp điệu mạnh mẽ, hình ảnh giàu tính biểu tượng và đặc biệt là sự thấu hiểu sâu sắc về tâm lý nhân vật, nhất là những người phụ nữ chịu nhiều thiệt thòi trong xã hội cũ.

Bên cạnh tài năng đạo diễn, Lưu Trọng Ninh còn nổi tiếng với khả năng phát hiện và đào tạo những gương mặt mới. Ông được coi là người có “mắt xanh” khi dám giao vai chính cho những người chưa từng đóng phim hoặc mới vào nghề. Nhiều ngôi sao hạng A của làng giải trí Việt Nam hiện nay đã có bước khởi đầu rực rỡ nhờ phim của ông:

• Hồ Ngọc Hà: Được ông chọn vào vai Hương trong Hoa cỏ may khi cô mới là một người mẫu trẻ.
• Tăng Thanh Hà: Chạm ngõ điện ảnh qua bộ phim Dốc tình, tạo tiền đề để cô trở thành “ngọc nữ” của màn ảnh Việt.
• Quách Ngọc Ngoan: Vụt sáng thành sao sau vai diễn Lý Công Uẩn trong Khát vọng Thăng Long.
• Vi Cầm: Gây ấn tượng mạnh mẽ với vai Na trong Hoa cỏ may nhờ vẻ đẹp trong sáng và lối diễn tự nhiên.

Danh sách tác phẩm và giải thưởng tiêu biểu

Phim điện ảnh tham gia đạo diễn

• Canh bạc (1991)
• Hãy tha thứ cho em (1993)
• Ngã ba Đồng Lộc (1997)
• Bến không chồng (2001)
• Khát vọng Thăng Long (2010)
• 915 (2023)

Phim truyền hình tiêu biểu

• Hoa cỏ may (Phần 1, 2 và 3)
• Dốc tình (2005)
• Đi về phía mặt trời (2006)
• Thương nhớ ở ai (2017)
• Thời xa vắng (Dự án đang thực hiện, dự kiến 2024-2025)

Giải thưởng quan trọng

• Giải thưởng Cánh diều Vàng:
  • Đạo diễn xuất sắc nhất – Phim điện ảnh (2010 cho Khát vọng Thăng Long).
  • Đạo diễn xuất sắc nhất – Phim truyền hình (2017 cho Thương nhớ ở ai).
• Giải thưởng Liên hoan phim Việt Nam (Bông sen Vàng): Nhiều giải thưởng cho các phim Canh bạc, Hãy tha thứ cho em, Ngã ba Đồng Lộc.
• Giải thưởng quốc tế: Giải NETPAC tại Liên hoan phim quốc tế Berlin 2001 cho phim Bến không chồng.

Tình trạng sức khỏe và các dự án hiện tại

Vào năm 2017, trong quá trình thực hiện bộ phim Thương nhớ ở ai, đạo diễn Lưu Trọng Ninh đã trải qua một biến cố sức khỏe nghiêm trọng khi phải phẫu thuật tim cấp cứu. Ông từng chia sẻ bản thân đã “suýt chết” trên trường quay. Tuy nhiên, bằng nghị lực phi thường và việc duy trì lối sống lành mạnh thông qua tập thiền và khí công, ông đã hồi phục và tiếp tục cống hiến cho nghệ thuật.

Tính đến giữa năm 2024, đạo diễn Lưu Trọng Ninh đang dồn toàn bộ tâm huyết cho dự án phim truyền hình mới lấy cảm hứng từ tiểu thuyết Thời xa vắng của nhà văn Lê Lựu. Đây là một dự án quy mô với bối cảnh chính được quay tại Hà Tĩnh, đặc biệt là các làng cổ như làng Trường Lưu. Ông chia sẻ rằng phiên bản phim lần này sẽ có những thay đổi quyết liệt hơn về nội dung và tâm lý nhân vật so với nguyên tác, hứa hẹn sẽ mang đến một góc nhìn mới về thời kỳ những năm 1970-1980 tại Việt Nam. Đoàn phim đã tiến hành casting rầm rộ tại Hà Tĩnh vào giữa năm 2024 để tìm kiếm những gương mặt mới mang đậm hồn cốt quê hương.

Điều có thể bạn chưa biết

• Dù là con trai của “ông hoàng thơ tình” Lưu Trọng Lư, Lưu Trọng Ninh thời nhỏ rất ghét đọc thơ vì thường xuyên bị cha bắt lên đọc thơ mỗi khi đang mải chơi bi, khiến ông từng thề sẽ không bao giờ theo nghiệp văn chương.
• Biệt danh “con ngựa hoang” không chỉ do giới chuyên môn đặt mà còn được vợ cũ của ông – họa sĩ Ngô Hương – dùng để miêu tả tính cách tự do, phóng khoáng và không chịu gò bó của ông trong cả đời sống lẫn nghệ thuật.
• Dự án làm phim về nàng Kiều là di nguyện của cha ông – nhà thơ Lưu Trọng Lư. Lưu Trọng Ninh đã ấp ủ kịch bản này từ những năm 90 nhưng qua nhiều thập kỷ, dự án vẫn gặp nhiều trắc trở và chưa thể hoàn thiện như mong đợi.
• Ông có thói quen làm phim rất “lạ” là thường chọn bối cảnh trước rồi mới hoàn thiện kịch bản chi tiết dựa trên những cảm xúc mà không gian đó mang lại, nhằm tạo ra sự hòa quyện tuyệt đối giữa nhân vật và môi trường.

Câu hỏi thường gặp về Lưu Trọng Ninh