Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia

Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia
Thông tin chung
Tên đầy đủ	Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia
Loại hình	Quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì lợi nhuận
Mục đích	Huy động, quản lý và phân bổ nguồn lực tài chính cho nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản lý AI tại Việt Nam
Vai trò	Công cụ chính sách quan trọng của Chính phủ, thúc đẩy tự chủ công nghệ và đảm bảo an ninh quốc gia
Lịch sử hình thành
Ý tưởng ban đầu	Thảo luận trong quá trình xây dựng Dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo (tháng 11/2025)
Cơ sở pháp lý	Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) 2025
Ngày thông qua Luật	10 tháng 12 năm 2025
Tỷ lệ tán thành Luật	90, 70% (429/434 đại biểu)
Ngày Luật có hiệu lực	01 tháng 03 năm 2026
Ngày Quỹ đi vào hoạt động	01 tháng 03 năm 2026
Nhiệm vụ trọng tâm
Phát triển hạ tầng kỹ thuật AI	Đầu tư xây dựng trung tâm tính toán AI quốc gia, hỗ trợ hệ thống dữ liệu mở
Tài trợ nghiên cứu	Công nghệ lõi và công nghệ ngách trong lĩnh vực AI

Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia là một quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì lợi nhuận, được thiết lập nhằm mục đích huy động, quản lý và phân bổ các nguồn lực tài chính cho các hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản lý trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam. Đây được xem là công cụ chính sách quan trọng của Chính phủ nhằm hiện thực hóa chiến lược đưa Việt Nam trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo về AI trong khu vực và trên thế giới, thúc đẩy sự tự chủ về công nghệ và bảo đảm an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số.

Quá trình hình thành và cơ sở pháp lý

Sự ra đời của Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia gắn liền với nỗ lực hoàn thiện hệ thống pháp luật về công nghệ cao của Việt Nam. Ý tưởng về một quỹ chuyên biệt cho AI lần đầu tiên được đưa ra thảo luận rộng rãi trong quá trình xây dựng Dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 11 năm 2025. Tại thời điểm này, các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách đã nhận thấy rằng các cơ chế tài chính truyền thống dành cho khoa học công nghệ chưa đủ linh hoạt để đáp ứng tốc độ thay đổi nhanh chóng và đòi hỏi nguồn vốn lớn của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Vào ngày 10 tháng 12 năm 2025, tại kỳ họp của Quốc hội Việt Nam, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) 2025 đã chính thức được thông qua với sự đồng thuận cao. Cụ thể, có 429 trên tổng số 434 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 90,70%. Đây là một cột mốc lịch sử, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong trên thế giới có đạo luật riêng biệt điều chỉnh toàn diện về AI. Trong khuôn khổ của Luật này, Điều 22 đã quy định cụ thể về việc thành lập Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia.

Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 bắt đầu có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 03 năm 2026. Cùng với thời điểm này, Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia chính thức đi vào hoạt động, tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc để Nhà nước có thể chủ động điều tiết và hỗ trợ các dự án AI mang tính chiến lược. Sự hiện diện của Quỹ không chỉ là một giải pháp tài chính mà còn là thông điệp mạnh mẽ về cam kết của Việt Nam trong việc đầu tư cho tương lai công nghệ.

Mục tiêu chiến lược và nhiệm vụ trọng tâm

Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia được thiết kế với tầm nhìn dài hạn, tập trung giải quyết những “điểm nghẽn” lớn nhất của hệ sinh thái AI tại Việt Nam. Các hoạt động của Quỹ xoay quanh bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau:

1. Phát triển hạ tầng kỹ thuật AI: Một trong những rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp và nhà nghiên cứu AI trong nước là thiếu hụt hạ tầng tính toán năng suất cao. Quỹ ưu tiên đầu tư vào việc xây dựng và vận hành các trung tâm tính toán AI quốc gia (AI Computing Centers). Đồng thời, Quỹ hỗ trợ xây dựng hệ thống dữ liệu mở có kiểm soát, tạo nguồn nguyên liệu quý giá cho việc huấn luyện các mô hình AI đặc thù của Việt Nam, đảm bảo tính bảo mật và chủ quyền dữ liệu.

2. Tài trợ nghiên cứu công nghệ lõi và công nghệ nguồn: Thay vì chỉ tập trung vào các ứng dụng thương mại ngắn hạn, Quỹ hướng tới việc hỗ trợ các dự án nghiên cứu cơ bản và công nghệ lõi về AI. Đây thường là các dự án đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian nghiên cứu kéo dài và có độ rủi ro cao mà khu vực tư nhân khó có thể đơn phương gánh vác. Mục tiêu là giúp Việt Nam làm chủ các thuật toán quan trọng, giảm bớt sự phụ thuộc vào các nền tảng công nghệ nước ngoài.

3. Đào tạo và thu hút nhân lực tinh hoa: Nhân lực là yếu tố sống còn của ngành AI. Quỹ thực hiện các chương trình học bổng, hỗ trợ đào tạo chuyên sâu cho các chuyên gia AI trình độ cao trong và ngoài nước. Đặc biệt, Quỹ có cơ chế đãi ngộ để thu hút các nhà khoa học gốc Việt có uy tín từ khắp nơi trên thế giới về đóng góp cho các dự án trọng điểm quốc gia, xây dựng lực lượng nòng cốt cho hệ sinh thái AI.

4. Hỗ trợ các nhiệm vụ đặc biệt: Quỹ đóng vai trò là nguồn lực dự phòng chiến lược để thực hiện các nhiệm vụ khẩn cấp hoặc đặc thù theo yêu cầu của Chính phủ. Điều này bao gồm việc ứng dụng AI trong an ninh – quốc phòng, quản lý thiên tai, dịch bệnh hoặc các dự án phục vụ lợi ích công cộng quy mô lớn mà thị trường không tự giải quyết được.

Cơ chế tài chính và huy động nguồn lực

Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia hoạt động theo mô hình quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, cho phép sự linh hoạt tối đa trong việc huy động và sử dụng vốn. Nguồn tài chính của Quỹ được hình thành từ ba kênh chính:

• Vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước: Chính phủ cấp một khoản vốn ban đầu để đảm bảo Quỹ có đủ năng lực hoạt động trong giai đoạn sơ khởi. Khoản vốn này cũng thể hiện vai trò dẫn dắt của Nhà nước trong lĩnh vực công nghệ cao.
• Đóng góp và tài trợ xã hội hóa: Quỹ khuyến khích các tổ chức, cá nhân, đặc biệt là các tập đoàn công nghệ lớn trong và ngoài nước đóng góp tự nguyện. Các khoản đóng góp này thường được đi kèm với các ưu đãi về thuế hoặc các quyền lợi ưu tiên trong việc tiếp cận kết quả nghiên cứu (tùy theo quy định cụ thể).
• Viện trợ quốc tế: Quỹ là đầu mối tiếp nhận các nguồn tài trợ từ các tổ chức quốc tế, các chính phủ nước ngoài trong khuôn khổ hợp tác phát triển khoa học công nghệ.

Về cơ chế chi tiêu, Quỹ được áp dụng các quy định tài chính đặc thù. Điểm khác biệt lớn nhất so với các quỹ truyền thống là khả năng phân bổ vốn linh hoạt theo tiến độ thực tế của dự án, không bị gò bó nghiêm ngặt bởi năm ngân sách. Thủ tục hành chính đối với các nhiệm vụ chiến lược được rút gọn tối đa để đảm bảo tính thời điểm – một yếu tố then chốt trong cuộc đua công nghệ AI toàn cầu. Điều này giúp các nhà khoa học tập trung tối đa vào chuyên môn thay vì bị sa lầy trong các thủ tục giấy tờ phức tạp.

Tác động đối với hệ sinh thái AI Việt Nam

Sự ra đời của Quỹ được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực và sâu rộng đối với vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới. Theo báo cáo AI Diffusion Report 2025 của Viện Kinh tế AI thuộc Microsoft (AIEI), Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể khi xếp thứ 38 toàn cầu về tỷ lệ người sử dụng trí tuệ nhân tạo. Tỷ lệ phổ biến của AI tại Việt Nam đã tăng từ 21,2% trong nửa đầu năm 2025 lên 23,5% vào cuối năm 2025. Quỹ Phát triển AI Quốc gia sẽ là động lực để duy trì và đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng này.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), Quỹ cung cấp các gói hỗ trợ chi phí đánh giá mức độ sẵn sàng cho AI, cung cấp các công cụ tự đánh giá và tạo điều kiện tiếp cận hệ thống dữ liệu dùng chung. Điều này giúp giảm rào cản gia nhập thị trường cho các startup AI, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp sáng tạo. Các doanh nghiệp có thể tận dụng hạ tầng của Quỹ để thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới mà không cần đầu tư quá lớn vào phần cứng ban đầu.

Trong lĩnh vực quản lý nhà nước, các quy định đi kèm với việc thành lập Quỹ cũng hướng tới sự phát triển bền vững và an toàn. Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 quy định rõ ràng rằng các nội dung (âm thanh, hình ảnh, video) do AI tạo ra phải được gắn dấu hiệu nhận biết ở định dạng máy đọc được. Đây là giải pháp kỹ thuật quan trọng để ngăn chặn vấn nạn deepfake và thông tin giả mạo, bảo vệ quyền lợi của người dân và sự ổn định của xã hội. Quỹ sẽ đóng vai trò tài trợ cho các công nghệ nhận diện và kiểm soát này.

Quản trị và tính minh bạch

Để đảm bảo nguồn lực được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích, công tác quản trị và giám sát Quỹ được đặt lên hàng đầu. Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc điều phối hoạt động và quản lý chuyên môn của Quỹ. Tuy nhiên, cơ cấu hội đồng quản lý Quỹ thường bao gồm đại diện từ nhiều bộ ngành liên quan, các chuyên gia độc lập và đại diện từ khu vực tư nhân để đảm bảo tính khách quan.

Trong quá trình thảo luận tại Quốc hội, Đại biểu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh) đã nhấn mạnh rằng dù việc thành lập Quỹ là vô cùng cần thiết, nhưng Luật cần làm rõ phạm vi hỗ trợ và thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ. Điều này nhằm tránh tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí hoặc trục lợi chính sách. Các dự án được Quỹ tài trợ phải trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt về tính khả thi, tác động kinh tế – xã hội và khả năng ứng dụng thực tế.

Tính minh bạch còn được thể hiện qua việc công khai các báo cáo tài chính định kỳ và kết quả của các dự án được tài trợ. Quỹ hướng tới việc xây dựng một hệ thống quản lý số hóa, cho phép người dân và các tổ chức có thể theo dõi tiến độ sử dụng vốn và các thành tựu đạt được từ nguồn lực của Quỹ.

Điều có thể bạn chưa biết

• Việc thông qua Luật AI 2025 và thành lập Quỹ Phát triển AI Quốc gia đã đưa Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia trên thế giới có khung pháp lý chuyên biệt và quỹ quốc gia dành riêng cho trí tuệ nhân tạo, bên cạnh các cường quốc công nghệ.
• Tất cả các sản phẩm truyền thông do AI tạo ra từ năm 2026 tại Việt Nam bắt buộc phải có “nhãn dán kỹ thuật số” để máy tính có thể nhận diện, giúp người dùng phân biệt được nội dung thực và nội dung mô phỏng.
• Quỹ không chỉ cấp vốn mà còn đóng vai trò là “bà đỡ” cho các dự án AI có độ rủi ro cao, nơi mà các ngân hàng thương mại thường từ chối cho vay do thiếu tài sản thế chấp truyền thống.
• Việt Nam hiện là quốc gia có tốc độ tăng trưởng người dùng AI thuộc nhóm nhanh nhất khu vực Đông Nam Á, và Quỹ được kỳ vọng sẽ chuyển đổi lượng người dùng này từ “tiêu thụ công nghệ” sang “sáng tạo công nghệ”.

Câu hỏi thường gặp về Quỹ Phát triển Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia