Ngọc Giàu

Ngọc Giàu
Thông tin chung
Tên khai sinh	Phong Thị Ngọc Giàu
Nghệ danh	Ngọc Giàu
Biệt danh	Má Giàu
Nghề nghiệp	Nghệ sĩ cải lương, diễn viên điện ảnh, kịch nói
Danh hiệu	Nghệ sĩ Nhân dân (2012)
Năm cống hiến	Hơn 65 năm
Tiểu sử
Ngày sinh	13 tháng 12 năm 1945
Nơi sinh	Thủ Thiêm (nay thuộc Quận 2, TP. Hồ Chí Minh)
Gốc gác	Huế
Gia đình	Lao động nghèo, đông con
Bắt đầu sự nghiệp	1956 (12 tuổi)
Gánh hát đầu tiên	Mai Lan Phương – Ngọc Chiểu
Sự nghiệp
Số vai diễn cải lương	Hơn 100
Số vở kịch	Khoảng 50
Số phim điện ảnh, truyền hình	Hàng chục
Giải thưởng Thanh Tâm	Đoạt giải (1960), Đoạt giải Xuất Sắc (1967)
Kỷ lục	Nghệ sĩ trẻ tuổi nhất đoạt giải Thanh Tâm (15 tuổi)
Vai diễn nổi bật	Điêu Thuyền

Ngọc Giàu (tên khai sinh là Phong Thị Ngọc Giàu) là một nữ nghệ sĩ cải lương, diễn viên điện ảnh và kịch nói gạo cội của Việt Nam. Bà được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) vào năm 2012 và được đồng nghiệp cũng như khán giả kính trọng gọi bằng danh xưng thân thương “Má Giàu”. Với hơn 65 năm cống hiến liên tục cho nghệ thuật, NSND Ngọc Giàu đã sở hữu gia tài đồ sộ với hơn 100 vai diễn cải lương, khoảng 50 vở kịch và hàng chục bộ phim điện ảnh, truyền hình, trở thành một trong những “cây đại thụ” tiêu biểu nhất của nền sân khấu miền Nam.

Tiểu sử và những năm đầu gian khó

Nghệ sĩ Nhân dân Ngọc Giàu sinh ngày 13 tháng 12 năm 1945 tại Thủ Thiêm (nay thuộc Quận 2, Thành phố Hồ Chí Minh). Dù sinh trưởng tại vùng đất Gia Định, nhưng gốc gác gia đình bà lại ở Huế. Bà sinh ra trong một gia đình lao động nghèo khó, đông con. Ký ức tuổi thơ của Ngọc Giàu là những chuỗi ngày bần hàn, cơ cực tại vùng đất Thủ Thiêm nắng gió. Tuy nhiên, chính cái nghèo và sự quan sát tinh tế những mảnh đời lam lũ xung quanh đã sớm hun đúc trong bà một tâm hồn nhạy cảm và khả năng thấu cảm sâu sắc với các nhân vật sau này.

Ngay từ khi còn nhỏ, Ngọc Giàu đã bộc lộ năng khiếu thiên bẩm về ca hát. Không có điều kiện học hành bài bản, bà thường học hát qua đài phát thanh và những gánh hát dạo. Năm 1956, khi mới 12 tuổi, cơ duyên nghệ thuật bắt đầu gõ cửa khi bà được nhận vào gánh hát Mai Lan Phương – Ngọc Chiểu. Tại đây, bà bắt đầu từ những công việc nhỏ nhất như tỳ nữ và ngâm thơ hậu trường. Giọng ngâm thơ ấm áp, truyền cảm của cô bé Ngọc Giàu khi ấy đã sớm thu hút sự chú ý của các bầu show và khán giả thời bấy giờ.

Đến năm 1958, sau một thời gian rèn luyện tại đoàn Ngọc Kiều và được đôn lên đóng vai đào chính, tài năng của bà đã lọt vào mắt xanh của bà bầu đoàn Kim Chưởng – một trong những đại bang lừng lẫy nhất thời bấy giờ. Cuối năm 1958, một bước ngoặt lớn xảy ra khi chủ rạp Hưng Đạo mời bà diễn vai đào chính trong vở “Hai cánh én đầu xuân”, đóng cặp cùng nghệ sĩ Minh Chí. Thành công của vai diễn này đã chính thức đưa tên tuổi Ngọc Giàu vào hàng ngũ những ngôi sao triển vọng của sân khấu cải lương.

Sự nghiệp sân khấu lừng lẫy và danh hiệu “Báu vật sống”

Thập niên 1960 được coi là thời kỳ hoàng kim của cải lương và cũng là giai đoạn Ngọc Giàu tỏa sáng rực rỡ nhất. Đầu năm 1960, bà gây chấn động giới mộ điệu khi được trao giải Thanh Tâm – giải thưởng danh giá nhất của sân khấu cải lương lúc bấy giờ – nhờ vai diễn Điêu Thuyền. Đáng chú ý, Ngọc Giàu thiết lập kỷ lục là nghệ sĩ trẻ tuổi nhất đoạt giải Thanh Tâm khi mới vừa tròn 15 tuổi. Đến năm 1967, bà một lần nữa khẳng định đẳng cấp khi đón nhận giải thưởng Thanh Tâm Xuất Sắc, trở thành một trong ba nữ nghệ sĩ hiếm hoi (cùng với Thanh Nga và Bạch Tuyết) đạt được vinh dự cao quý này.

Phong cách diễn xuất của Ngọc Giàu được giới chuyên môn đánh giá là “đa năng bậc nhất”. Bà có khả năng hóa thân xuất sắc vào nhiều loại vai khác nhau: từ những vai đào mùi lấy nước mắt khán giả, đến đào mụ, đào lẳng, đào võ, hay thậm chí là các vai giả lão, giả trai. Sau khi NSND Thanh Nga qua đời, Ngọc Giàu là người được tin tưởng giao trọng trách đảm nhận vai Thái hậu Dương Vân Nga, một vai diễn kinh điển đòi hỏi cả thần thái uy nghi lẫn kỹ thuật ca diễn điêu luyện. Bà đã hoàn thành xuất sắc, tạo nên một dấu ấn riêng biệt không hề bị lu mờ trước cái bóng của người tiền nhiệm.

Năm 1979, ở tuổi 34, bà vinh dự được nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Một trong những cột mốc vàng son khác trong sự nghiệp của bà là vào năm 1984, trong chuyến lưu diễn châu Âu với vở “Đời cô Lựu”. Tại đây, bà đã sáng tạo ra vai diễn “cô Bảy cán vá” từ một vai phụ ít đất diễn. Với sự thông minh và duyên dáng, bà biến nhân vật này thành một biểu tượng hài hước, mang lại tiếng cười sảng khoái cho khán giả hải ngoại cũng như trong nước. Vai diễn “cô Bảy cán vá” và “Bà Hai Hương” trong vở diễn này đã trở thành những khuôn mẫu trong nghệ thuật diễn xuất cải lương.

Sự chuyển mình sang điện ảnh và kịch nói hiện đại

Không dừng lại ở sân khấu cải lương, NSND Ngọc Giàu còn khẳng định vị thế trong lĩnh vực kịch nói và điện ảnh. Bà là gương mặt quen thuộc của các sân khấu kịch lớn tại TP.HCM như Nhà hát kịch 5B, Idecaf và sau này là sân khấu của NSND Hồng Vân. Năm 1995, bà vinh dự nhận Giải thưởng Mai Vàng lần thứ nhất cho những đóng góp xuất sắc của mình. Năm 2003, tại sân chơi Gala Cười, bà tiếp tục giành giải Diễn viên được yêu thích nhất, minh chứng cho sức hút bền bỉ đối với khán giả nhiều thế hệ.

Trong những năm gần đây, dù đã ở tuổi bát thập, NSND Ngọc Giàu vẫn giữ được ngọn lửa nghề mãnh liệt. Bà trở thành một “nàng thơ” đặc biệt trong các dự án của nghệ sĩ trẻ Trấn Thành. Sự góp mặt của bà trong các bộ phim như “Bố già” (vai Hai Giàu) hay “Nhà bà Nữ” (vai bà ngoại Ngọc Ngà) đã mang lại chiều sâu và sức nặng cho tác phẩm. Hình ảnh một bà ngoại “xì-tin”, nhuộm tóc đỏ, mê bài bạc nhưng yêu thương con cháu hết mực trong “Nhà bà Nữ” (ra mắt năm 2023) đã gây sốt cộng đồng mạng và nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt từ giới trẻ.

Không chỉ là một diễn viên, NSND Ngọc Giàu còn được coi là người thầy, người mẹ tinh thần của nhiều thế hệ nghệ sĩ. Những tên tuổi lớn như NSND Hồng Vân, NSƯT Ngọc Huyền, hay các nghệ sĩ trẻ như Trấn Thành, Lê Giang đều bày tỏ sự ngưỡng mộ và thừa nhận sức ảnh hưởng sâu sắc từ phong cách diễn xuất cũng như đạo đức làm nghề của bà. Bà luôn khuyến khích hậu bối nỗ lực học hỏi không ngừng và giữ gìn sự tử tế với nghề nghiệp.

Đời tư và những góc khuất sau ánh hào quang

Đằng sau những thành công rực rỡ trên sân khấu, cuộc đời riêng của NSND Ngọc Giàu cũng trải qua không ít thăng trầm và đau thương. Năm 17 tuổi, theo ý nguyện của cha mẹ, bà kết hôn với một người đàn ông lớn hơn mình 32 tuổi. Cuộc hôn nhân kéo dài 19 năm nhưng bà thừa nhận đó là quãng thời gian không có tình yêu thực sự, chỉ là sự trả ơn và bổn phận. Bi kịch lớn nhất cuộc đời bà là việc mất đi người con gái duy nhất vì căn bệnh ung thư máu. Cú sốc này đã khiến bà suy sụp trong một thời gian dài và cũng là nguyên nhân dẫn đến quyết định dừng lại cuộc hôn nhân đầu tiên.

May mắn mỉm cười với bà ở cuộc hôn nhân thứ hai. Bà gặp và gắn bó với người chồng hiện tại, một người đàn ông luôn thấu hiểu, sẻ chia và là chỗ dựa vững chắc cho bà trong suốt hơn 40 năm qua. Ở tuổi xế chiều, bà tận hưởng cuộc sống hạnh phúc bình dị, vẫn miệt mài đi diễn phòng trà, tham gia gameshow và đóng phim. Hình ảnh bà vẫn đứng trên sân khấu ở tuổi 79, 80, được khán giả vây quanh tặng hoa và bày tỏ sự kính trọng là minh chứng rõ nhất cho danh xưng “Báu vật sống” của ngành sân khấu Việt Nam.

Danh sách tác phẩm và thành tựu nổi bật

Các vai diễn cải lương tiêu biểu

• Điêu Thuyền trong vở Phụng Nghi Đình (Vai diễn giúp bà đoạt giải Thanh Tâm năm 1960).
• Thái hậu Dương Vân Nga trong vở cùng tên (Tiếp nối thành công sau NSND Thanh Nga).
• Bà Hai Hương và Cô Bảy cán vá trong vở Đời cô Lựu.
• Bà mẹ trong vở Gia tài của mẹ.
• Quận chúa lẳng lơ trong vở Tiếng trống Mê Linh.
• Các vai diễn trong Nửa đời hương phấn, Sân khấu về khuya, Tuyệt tình ca.

Phim điện ảnh và Web Drama tham gia

• Bố già (Bản web drama và điện ảnh – vai Hai Giàu)
• Nhà bà Nữ (Vai bà ngoại Ngọc Ngà)
• Sút… dzô, sút… dzô!
• Oppa, phiền quá nha!
• Bao giờ hết ế
• Pháp sư mù

Tác phẩm Tân cổ, Vọng cổ tiêu biểu

• Ai Về Bến Ngự (Soạn giả Viễn Châu)
• Đêm Tàn Bến Ngự (Soạn giả Viễn Châu)
• Tâm tình gởi Huế
• Chuyện Tình Lan Và Điệp
• Sầu Lẻ Bóng
• Tân Cổ Con Gái Của Mẹ
• Gánh Lúa Đêm Trăng
• Khúc Nhạc Từ Ly

Giải thưởng và danh hiệu

• Giải Thanh Tâm: Huy chương Vàng (1960), Bằng danh dự (1961), Huy chương Vàng xuất sắc (1963), Giải Thanh Tâm Xuất Sắc (1967).
• Nghệ sĩ Ưu tú: Được phong tặng năm 1979.
• Giải Mai Vàng: Giải thưởng lần thứ 1 năm 1995.
• Gala Cười 2003: Diễn viên được yêu thích nhất.
• Nghệ sĩ Nhân dân: Được phong tặng năm 2012.

Điều có thể bạn chưa biết

• Dòng dõi quý tộc: Theo một số tư liệu từ tạp chí Kịch Ảnh trước năm 1975, dù sinh ra trong gia đình nghèo nhưng NSND Ngọc Giàu được cho là thuộc dòng dõi của quý phi Lê Ngọc Bình.
• Sáng tạo bất ngờ: Vai diễn “cô Bảy cán vá” lừng lẫy thực chất chỉ là một vai con sen nhỏ xíu ban đầu, chính bà đã tự thêm thắt các chi tiết ngoại hình và tính cách để nhân vật trở nên sống động.
• Kỷ lục giải thưởng: Bà là nghệ sĩ trẻ nhất trong lịch sử từng đoạt giải Thanh Tâm khi mới 15 tuổi, một kỷ lục rất khó phá vỡ cho đến tận ngày nay.
• Quan niệm thực tế: Bà có câu nói nổi tiếng đầy hóm hỉnh: “Tiền là phải nhớ, còn tất cả phải quên”, thể hiện tinh thần lạc quan và thực tế của một người đã đi qua mọi thăng trầm cuộc đời.

Câu hỏi thường gặp về Ngọc Giàu