FIFA

FIFA
Thông tin chung
Tên đầy đủ	Fédération Internationale de Football Association
Tên tiếng Việt	Liên đoàn Bóng đá Quốc tế
Loại hình	Tổ chức quản lý bóng đá quốc tế
Thành lập	21 tháng 5 năm 1904
Địa điểm thành lập	Paris, Pháp
Trụ sở chính	Zurich, Thụy Sĩ
Lịch sử
Tiền thân	Hiệp hội Bóng đá (FA) Anh (1863)
Thành viên sáng lập	7 quốc gia (Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ)
Chủ tịch đầu tiên	Robert Guérin
Sự kiện quan trọng	World Cup đầu tiên (1930)
Chủ tịch có ảnh hưởng	João Havelange (1974–1998)
Chủ tịch hiện tại	Gianni Infantino (từ 2016)
Hoạt động và Tầm ảnh hưởng
Các môn quản lý	Bóng đá, bóng đá bãi biển, futsal
Giải đấu tiêu biểu	FIFA World Cup
Số lượng thành viên	211 hiệp hội quốc gia
Doanh thu dự kiến (2023-2026)	13 tỷ USD
Cải cách gần đây	VAR, mở rộng World Cup lên 48 đội

FIFA (viết tắt của Fédération Internationale de Football Association – Liên đoàn Bóng đá Quốc tế) là cơ quan quản lý cao nhất của môn bóng đá, bóng đá bãi biển và futsal trên phạm vi toàn thế giới. Được thành lập vào ngày 21 tháng 5 năm 1904 tại Paris, Pháp, FIFA hiện có trụ sở chính đặt tại Zurich, Thụy Sĩ và chịu trách nhiệm tổ chức các giải đấu quốc tế lớn, tiêu biểu nhất là FIFA World Cup. Với 211 hiệp hội quốc gia thành viên, FIFA không chỉ là một tổ chức thể thao mà còn là một thực thể có tầm ảnh hưởng sâu rộng về kinh tế, văn hóa và chính trị trên toàn cầu. Trong chu kỳ 2023-2026, FIFA dự kiến đạt mức doanh thu kỷ lục 13 tỷ USD, khẳng định vị thế là tổ chức thể thao giàu có và quyền lực nhất hành tinh.

Lịch sử hình thành và các mốc son phát triển

Lịch sử của FIFA gắn liền với sự phát triển và phổ biến của bóng đá hiện đại. Trước khi FIFA ra đời, bóng đá đã bắt đầu được chuẩn hóa tại Anh với việc thành lập Hiệp hội Bóng đá (FA) vào năm 1863. Tuy nhiên, nhu cầu về một cơ quan quản lý quốc tế nảy sinh khi các trận đấu giữa các quốc gia châu Âu trở nên phổ biến hơn vào đầu thế kỷ 20.

Vào ngày 21 tháng 5 năm 1904, đại diện của 7 quốc gia bao gồm Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Thụy Sĩ đã họp mặt tại Paris để ký kết hiến chương thành lập FIFA. Robert Guérin, một nhà báo người Pháp, được bầu làm chủ tịch đầu tiên. Trong những năm đầu, FIFA gặp nhiều khó khăn trong việc khẳng định quyền lực trước sự thống trị của FA (Anh), nhưng tổ chức này đã nhanh chóng mở rộng quy mô. Năm 1908, bóng đá lần đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu chính thức của Thế vận hội Olympic dưới sự giám sát của FIFA. Đến năm 1913, Hoa Kỳ trở thành một trong những quốc gia ngoài châu Âu đầu tiên gia nhập liên đoàn, đánh dấu bước đầu của quá trình toàn cầu hóa.

Bước ngoặt vĩ đại nhất diễn ra vào năm 1930, khi Chủ tịch Jules Rimet thúc đẩy việc tổ chức giải vô địch bóng đá thế giới đầu tiên (FIFA World Cup) tại Uruguay. Dù chỉ có 13 đội tham dự, giải đấu đã đặt nền móng cho sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh sau này. Sau Thế chiến II, FIFA bước vào giai đoạn bùng nổ dưới sự lãnh đạo của João Havelange (1974–1998). Ông là người đã biến FIFA từ một tổ chức hành chính thuần túy thành một đế chế thương mại đa quốc gia, mở rộng số đội tham dự World Cup và chú trọng khai thác bản quyền truyền hình cũng như tài trợ từ các tập đoàn lớn.

Kỷ nguyên hiện đại của FIFA bắt đầu từ năm 2016 khi Gianni Infantino được bầu làm Chủ tịch sau vụ bê bối tham nhũng chấn động năm 2015. Dưới thời Infantino, FIFA đã thực hiện nhiều cải cách quan trọng, bao gồm việc áp dụng công nghệ video hỗ trợ trọng tài (VAR) và quyết định mở rộng World Cup lên 48 đội từ năm 2026, nhằm mang lại cơ hội tham gia cho nhiều quốc gia hơn.

Cơ cấu tổ chức và các liên đoàn thành viên

FIFA vận hành như một tổ chức dân chủ đại diện cho các hiệp hội bóng đá quốc gia. Cơ quan quyền lực cao nhất là Đại hội FIFA (FIFA Congress), nơi mỗi thành viên trong số 211 hiệp hội đều có một phiếu bầu, bất kể quy mô hay thành tích bóng đá. Điều thú vị là số lượng thành viên của FIFA (211) hiện nay còn nhiều hơn cả số quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc (193).

Hội đồng FIFA (FIFA Council) là cơ quan ra quyết định chính trong các khoảng thời gian giữa hai kỳ Đại hội. Hội đồng này bao gồm 37 thành viên: 1 Chủ tịch, 8 Phó Chủ tịch và 28 thành viên khác được bầu chọn với nhiệm kỳ 4 năm. Những nhân vật chủ chốt hiện nay bao gồm Chủ tịch Gianni Infantino và Tổng thư ký Mattias Grafström (bổ nhiệm chính thức vào tháng 5 năm 2024). Các Phó Chủ tịch hiện tại bao gồm những nhân vật quyền lực như Shaikh Salman Bin Ebrahim Al Khalifa (Châu Á), Aleksander Čeferin (Châu Âu) và Alejandro Domínguez (Nam Mỹ).

Để quản lý hiệu quả trên phạm vi toàn cầu, FIFA phân chia các thành viên vào 6 liên đoàn châu lục:

• AFC: Liên đoàn Bóng đá Châu Á.
• CAF: Liên đoàn Bóng đá Châu Phi.
• CONCACAF: Liên đoàn Bóng đá Bắc, Trung Mỹ và Caribe.
• CONMEBOL: Liên đoàn Bóng đá Nam Mỹ.
• OFC: Liên đoàn Bóng đá Châu Đại Dương.
• UEFA: Liên đoàn Bóng đá Châu Âu.

Ngoài ra, FIFA còn là một thành viên của Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB) – cơ quan duy nhất có thẩm quyền thay đổi Luật Bóng đá (Laws of the Game). Mối quan hệ này đảm bảo rằng các quy tắc của trò chơi được áp dụng thống nhất từ các sân cỏ làng quê đến các sân vận động hiện đại nhất thế giới.

Hệ thống các giải đấu quốc tế do FIFA tổ chức

FIFA chịu trách nhiệm tổ chức và quản lý một danh mục đa dạng các giải đấu, từ cấp độ trẻ đến chuyên nghiệp, dành cho cả nam và nữ. Đỉnh cao của hệ thống này chính là FIFA World Cup dành cho nam giới. Trận chung kết World Cup 2022 tại Qatar đã thu hút 1,5 tỷ người xem trực tiếp, và ước tính có hơn 5 tỷ người đã tương tác với các nội dung liên quan đến giải đấu này, biến nó thành sự kiện truyền thông lớn nhất lịch sử.

Bên cạnh giải vô địch nam, FIFA Women’s World Cup (Giải vô địch bóng đá nữ thế giới) cũng đang chứng kiến sự phát triển vượt bậc. Kể từ lần đầu tổ chức tại Trung Quốc năm 1991, giải đấu này đã trở thành biểu tượng cho sự tiến bộ của thể thao nữ. Sắp tới, Brazil đã được chọn làm chủ nhà cho FIFA Women’s World Cup 2027, hứa hẹn sẽ là một cột mốc mới cho bóng đá nữ tại khu vực Nam Mỹ.

FIFA cũng đang thực hiện những thay đổi mang tính cách mạng đối với các giải đấu cấp câu lạc bộ. FIFA Club World Cup 2025 sẽ là phiên bản đầu tiên áp dụng thể thức mới với 32 đội tham dự, được tổ chức tại Hoa Kỳ. Đây là nỗ lực của FIFA nhằm tạo ra một sân chơi thực sự toàn cầu cho các câu lạc bộ xuất sắc nhất từ tất cả các châu lục.

Các giải đấu quan trọng khác bao gồm:

• FIFA U-17 và U-20 World Cup (Nam và Nữ): Nơi ươm mầm các tài năng trẻ.
• FIFA Futsal World Cup: Giải vô địch bóng đá trong nhà toàn cầu.
• FIFA Beach Soccer World Cup: Giải vô địch bóng đá bãi biển.
• FIFA Arab Cup: Giải đấu dành cho các quốc gia thuộc thế giới Ả Rập.
• FIFA Series: Một sáng kiến mới nhằm tạo cơ hội thi đấu giao hữu giữa các đội tuyển từ các liên đoàn khác nhau trong kỳ nghỉ quốc tế.

Tình hình tài chính và tầm ảnh hưởng kinh tế

FIFA hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận, nhưng doanh thu của nó tương đương với những tập đoàn lớn nhất thế giới. Theo dữ liệu nghiên cứu mới nhất, FIFA dự kiến đạt doanh thu kỷ lục 13 tỷ USD cho chu kỳ 2023-2026, tăng 72% so với chu kỳ 2019-2022. Sự gia tăng này chủ yếu đến từ việc mở rộng quy mô các giải đấu và việc đưa FIFA Club World Cup vào danh mục kinh doanh chính thức.

Trong năm 2024, FIFA đã đạt doanh thu 483 triệu USD, vượt xa ngân sách dự kiến ban đầu. Cơ cấu doanh thu của FIFA rất đa dạng, trong đó quyền tiếp thị chiếm tỷ trọng lớn nhất (63%), tiếp theo là các nguồn thu khác (19%), quyền cấp phép (10%) và quyền phát sóng truyền hình (8%). Đáng chú ý, hơn 90% tổng doanh thu (tương đương 11,673 tỷ USD trong chu kỳ 2023-2026) được cam kết tái đầu tư trực tiếp vào bóng đá thông qua các chương trình phát triển hạ tầng, đào tạo trẻ và hỗ trợ các hiệp hội thành viên.

Về mặt tài sản, tính đến cuối năm 2024, tổng tài sản của FIFA đạt 6,146 tỷ USD, tăng 12% so với năm trước. Mặc dù tổng nợ phải trả cũng tăng lên 3,198 tỷ USD, nhưng FIFA giải thích rằng đây chủ yếu là các khoản nợ hợp đồng từ doanh thu World Cup 2026 đã được thu trước. Quỹ dự trữ của tổ chức duy trì ở mức ổn định gần 3 tỷ USD, đảm bảo khả năng chống chọi với các biến động kinh tế toàn cầu.

FIFA trong lĩnh vực giải trí và văn hóa đại chúng

Sức mạnh thương hiệu của FIFA không chỉ dừng lại trên sân cỏ mà còn len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống giải trí. Một trong những thành công rực rỡ nhất chính là loạt trò chơi điện tử FIFA hợp tác cùng EA Sports.

• Loạt trò chơi điện tử FIFA: Ra mắt lần đầu vào năm 1993 với tên gọi “FIFA International Soccer”, dòng game này đã trở thành một hiện tượng văn hóa. FIFA 12 từng lập kỷ lục là trò chơi thể thao bán chạy nhất mọi thời đại với hơn 3,3 triệu bản trong tuần đầu tiên. Đến phiên bản FIFA 23, trò chơi vẫn duy trì lượng người chơi khổng lồ từ 150.000 đến 200.000 người mỗi ngày trên toàn cầu. Mặc dù mối quan hệ hợp tác với EA đã kết thúc, cái tên FIFA vẫn gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ game thủ.
• Âm nhạc và Bài hát chính thức: Mỗi kỳ World Cup, FIFA đều phát hành các album nhạc chính thức với sự tham gia của các nghệ sĩ hàng đầu thế giới. Những ca khúc như “Waka Waka” (Shakira) hay “The Cup of Life” (Ricky Martin) đã trở thành những bản hit toàn cầu, góp phần lan tỏa tinh thần bóng đá.
• The Best FIFA Football Awards™: Đây là giải thưởng thường niên danh giá nhất của FIFA, vinh danh những cá nhân xuất sắc nhất trong năm, bao gồm Cầu thủ nam/nữ xuất sắc nhất, Huấn luyện viên xuất sắc nhất và Bàn thắng đẹp nhất (Giải Puskás).

Tầm nhìn và các dự án trọng điểm (2025–2027)

Trong những năm tới, FIFA tập trung vào việc tổ chức các giải đấu với quy mô chưa từng có. Tâm điểm là FIFA World Cup 2026 diễn ra tại 3 quốc gia: Hoa Kỳ, Mexico và Canada. Đây sẽ là kỳ World Cup đầu tiên có 48 đội tham dự, thi đấu tại 16 thành phố chủ nhà. FIFA đã bắt đầu triển khai các quy định mới để thích ứng với quy mô này, bao gồm việc áp dụng “nghỉ giải lao bù nước” ba phút giữa hiệp để bảo vệ sức khỏe cầu thủ trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Năm 2025 sẽ đánh dấu sự ra đời của FIFA Club World Cup phiên bản mới tại Hoa Kỳ từ ngày 15 tháng 6 đến 13 tháng 7. FIFA đã ký thỏa thuận với DAZN để phát sóng miễn phí giải đấu này trên toàn cầu, nhằm tối đa hóa lượng tiếp cận người xem. Ngoài ra, FIFA cũng đang mở rộng các giải đấu khác như FIFA Futsal Women’s World Cup (khởi tranh năm 2025 tại Philippines) và FIFA Arab Cup 2025 tại Qatar.

Một khía cạnh khác được FIFA chú trọng là trách nhiệm xã hội. Trước thềm FIFA Women’s World Cup 2027 tại Brazil, tổ chức này đã khởi động các chiến dịch chống bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái. FIFA cũng cam kết thắt chặt các quy định chống doping và bảo vệ tính liêm chính của môn thể thao này thông qua các báo cáo chuyên nghiệp định kỳ về tình trạng cầu thủ và câu lạc bộ trên toàn thế giới.

Điều có thể bạn chưa biết

• Tên gọi gốc: FIFA là từ viết tắt từ tiếng Pháp. Nếu được đặt theo tiếng Anh, tổ chức này sẽ có tên là IFAF (International Federation of Association Football).
• Giá trị của chiếc cúp: Cúp vàng FIFA World Cup hiện tại được ước tính trị giá khoảng 20 triệu USD. Nó chứa khoảng 6,1 kg vàng 18 carat. Tuy nhiên, các đội vô địch chỉ được mang về nhà một bản sao bằng đồng mạ vàng chứ không được giữ bản gốc.
• Sự cố hy hữu của Ấn Độ: Đội tuyển Ấn Độ từng đủ điều kiện tham dự World Cup 1950 nhưng đã rút lui vì FIFA không cho phép các cầu thủ thi đấu với đôi chân trần.
• Quyền lực pháp lý: Trong vụ bê bối tham nhũng năm 2015, các quan chức FIFA đã bị truy tố theo Đạo luật RICO của Hoa Kỳ – một đạo luật vốn được thiết kế để triệt phá các tổ chức tội phạm Mafia.
• World Cup không có vòng loại: Kỳ World Cup đầu tiên vào năm 1930 là giải đấu duy nhất trong lịch sử không tổ chức vòng loại; bất kỳ quốc gia thành viên nào của FIFA thời điểm đó cũng được mời tham dự.

Câu hỏi thường gặp về FIFA