Lam Phương

Lam Phương
Thông tin chung
Tên khai sinh	Lâm Đình Phùng
Ngày sinh	20 tháng 3 năm 1937
Ngày mất	22 tháng 12 năm 2020
Nơi sinh	Làng Vĩnh Thanh Vân, Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang
Dòng nhạc	Nhạc đại chúng, nhạc trữ tình, Bolero
Sự nghiệp
Tác phẩm tiêu biểu	Thành phố buồn, Kiếp nghèo, Chuyến đò vĩ tuyến, Tình anh lính chiến
Ca khúc đầu tay	Chiều thu ấy (1952)
Gia tài âm nhạc	Khoảng 217 ca khúc
Thành tựu tài chính	Ca khúc 'Thành phố buồn' mang về 12 triệu đồng (thập niên 1970)
Gia thế và ảnh hưởng
Hậu duệ	Đời thứ 7 của danh tướng Lâm Quang Ky
Người hướng dẫn âm nhạc	Lê Thương, Hoàng Lang
Biệt danh	Nhạc sĩ của những nỗi buồn

Lam Phương (sinh ngày 20 tháng 3 năm 1937 – mất ngày 22 tháng 12 năm 2020) là một nhạc sĩ tiêu biểu của dòng nhạc đại chúng, nhạc trữ tình và Bolero tại Việt Nam. Ông được mệnh danh là “nhạc sĩ của những nỗi buồn” với khả năng chuyển tải những tâm tư, tình cảm bình dị nhưng sâu sắc của con người vào âm nhạc. Trong suốt sự nghiệp trải dài hơn 6 thập kỷ, ông đã để lại một gia tài âm nhạc đồ sộ với khoảng 217 ca khúc đã được phổ biến chính thức, có sức ảnh hưởng sâu rộng cả trong nước và hải ngoại. Một trong những thành tựu tài chính đáng kinh ngạc nhất của ông là ca khúc “Thành phố buồn”, từng mang về doanh thu 12 triệu đồng tiền Việt Nam Cộng hòa vào thập niên 1970, tương đương khoảng 30 kg vàng thời bấy giờ.

Cuộc đời và sự nghiệp thời kỳ đầu (1937 – 1975)

Nhạc sĩ Lam Phương tên thật là Lâm Đình Phùng, sinh ra tại làng Vĩnh Thanh Vân, Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang. Ông là hậu duệ đời thứ 7 của danh tướng Lâm Quang Ky, người từng giữ chức phó tướng cho anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Xuất thân từ một gia đình có truyền thống, tuy nhiên tuổi thơ của ông lại gắn liền với những khó khăn khi cha bỏ đi từ nhỏ, để lại gánh nặng gia đình lên vai người mẹ. Chính hoàn cảnh nghèo khó và những thiếu thốn tình cảm từ thuở thiếu thời đã trở thành chất liệu quan trọng, hun đúc nên tâm hồn nhạy cảm và những giai điệu đượm buồn trong các sáng tác sau này của ông.

Năm 1947, khi mới 10 tuổi, Lam Phương rời quê nhà Kiên Giang để lên Sài Gòn học nhạc. Tại đây, ông may mắn nhận được sự chỉ dẫn tận tình của hai nhạc sĩ danh tiếng là Lê Thương và Hoàng Lang. Những kiến thức nền tảng về âm nhạc lý thuyết và kỹ thuật sáng tác đã giúp ông bộc lộ tài năng thiên bẩm từ rất sớm. Năm 1952, khi chỉ mới 15 tuổi, Lam Phương đã hoàn thành ca khúc đầu tay mang tên “Chiều thu ấy”. Dù là tác phẩm đầu tay, bài hát đã cho thấy một phong cách âm nhạc lãng mạn nhưng đầy trăn trở.

Bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của Lam Phương đến vào năm 1954, khi ông gây tiếng vang lớn khắp miền Nam với hai bản nhạc “Kiếp nghèo” và “Chuyến đò vĩ tuyến”. Nếu “Kiếp nghèo” nói lên nỗi lòng của những thân phận thấp bé trong xã hội thì “Chuyến đò vĩ tuyến” lại chạm đến nỗi đau chia cắt đất nước, khẳng định vị thế của ông trong dòng nhạc đại chúng. Năm 1958, ông nhập ngũ và gia nhập Biệt đoàn Văn nghệ Trung ương. Thời gian này, ông sáng tác nhiều bản nhạc lính nổi tiếng, trong đó tiêu biểu nhất là “Tình anh lính chiến”, ca khúc ca ngợi tình đồng đội và lý tưởng của người chiến sĩ.

Vào thập niên 1970, Lam Phương đạt đến đỉnh cao của sự nổi tiếng và thành công về mặt tài chính. Ca khúc “Thành phố buồn” được ông sáng tác năm 1970 trong một chuyến đi biểu diễn tại Đà Lạt đã trở thành một hiện tượng âm nhạc chưa từng có. Với doanh thu lên tới 12 triệu đồng, ông đã lập kỷ lục về lợi nhuận từ bán bản thảo nhạc bướm. Số tiền này lớn đến mức có thể quy đổi ra 30 kg vàng thời điểm đó, giúp ông có một cuộc sống sung túc tại Sài Gòn trước khi biến cố lịch sử xảy ra.

Hành trình di cư và hoạt động tại hải ngoại (1975 – 2020)

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, nhạc sĩ Lam Phương cùng gia đình rời Việt Nam trên con tàu Trường Xuân để sang Mỹ định cư. Cuộc sống mới tại hải ngoại mang đến nhiều thử thách, buộc ông phải thích nghi với môi trường hoàn toàn khác biệt. Sau một thời gian định cư tại Mỹ, từ năm 1980 đến 1995, ông chuyển sang Paris, Pháp để sinh sống. Đây được coi là giai đoạn thay đổi phong cách rõ rệt nhất trong sự nghiệp của ông.

Tại kinh đô ánh sáng Paris, âm nhạc của Lam Phương không còn chỉ gói gọn trong những nỗi buồn u uất hay thân phận nghèo khó. Những rung động mới trong tình yêu đã giúp ông viết nên những bản nhạc tươi vui, rộn ràng theo điệu Tango hay Bebop. Những ca khúc như “Bài Tango cho em”, “Mùa thu yêu đương”, “Bé yêu” ra đời trong giai đoạn này đã mang đến một luồng gió mới cho dòng nhạc hải ngoại, thể hiện sự đa dạng trong tư duy sáng tạo của người nhạc sĩ tài hoa.

Tuy nhiên, những biến cố về sức khỏe bắt đầu ập đến vào cuối thập niên 1990. Năm 1999, Lam Phương bị tai biến mạch máu nảo dẫn đến liệt nửa người. Căn bệnh này đã hạn chế đáng kể khả năng vận động và sáng tác của ông. Kể từ đó, ông ít xuất hiện trước công chúng và dành phần lớn thời gian để điều trị bệnh tại Fountain Valley, California, Hoa Kỳ. Dù sức khỏe suy giảm, nhưng tình yêu âm nhạc và sự quan tâm của khán giả dành cho ông vẫn không hề thuyên giảm. Các trung tâm âm nhạc lớn tại hải ngoại như Thúy Nga và Asia đã liên tục thực hiện các chương trình vinh danh dòng nhạc Lam Phương, đặc biệt là Trung tâm Thúy Nga với 4 chương trình Paris By Night riêng biệt (số 22, 28, 88 và 102).

Sau nhiều năm chống chọi với bệnh tật, nhạc sĩ Lam Phương đã trút hơi thở cuối cùng vào ngày 22 tháng 12 năm 2020 tại Fountain Valley, California, hưởng thọ 83 tuổi. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương vô hạn cho người hâm mộ trên toàn thế giới, đánh dấu sự kết thúc của một chương rực rỡ trong lịch sử âm nhạc Việt Nam.

Đặc điểm nghệ thuật và gia tài âm nhạc

Âm nhạc của Lam Phương được chia thành nhiều mảng chủ đề khác nhau, phản ánh chân thực các khía cạnh của đời sống và tâm hồn con người. Ông không chỉ viết về tình yêu đôi lứa mà còn dành nhiều tâm huyết cho nhạc lính, nhạc về mẹ, nhạc về thân phận nghèo và tình yêu quê hương đất nước. Đặc điểm nổi bật nhất trong bút pháp sáng tác của ông là sự chân thành và giản dị. Khác với nhiều nhạc sĩ cùng thời thường phổ thơ, Lam Phương hầu như tự viết cả lời và nhạc cho tất cả các tác phẩm của mình, tạo nên một sự gắn kết chặt chẽ giữa giai điệu và ca từ.

Trong mảng “Tình sầu”, Lam Phương đã tạo nên những kiệt tác như “Thành phố buồn”, “Tình bơ vơ”, “Phút cuối”, “Giọt lệ sầu” và “Thu sầu”. Những ca khúc này thường gắn liền với tiếng hát của các danh ca như Chế Linh, Thanh Tuyền, Tuấn Vũ hay sau này là Lệ Quyên. Giai điệu trầm buồn, ca từ da diết trong các tác phẩm này đã chạm đến trái tim của hàng triệu người nghe, đặc biệt là những ai đang trải qua những đổ vỡ trong tình cảm.

Bên cạnh đó, mảng đề tài về “Thân phận” cũng là một điểm nhấn quan trọng. Những bài hát như “Kiếp nghèo”, “Đèn khuya”, “Một mình”, “Lầm”, “Say” đã lột tả thành công sự cô đơn, trăn trở của con người trước nghịch cảnh. Các ca sĩ như Như Quỳnh, Hương Lan, Nguyễn Hưng đã truyền tải rất thành công tinh thần của những nhạc phẩm này. Ở chiều ngược lại, mảng “Tình vui” với những ca khúc như “Bài Tango cho em”, “Bé yêu”, “Ngày hạnh phúc”, “Biển tình” lại mang đến sự lạc quan, yêu đời, thường được biểu diễn bởi Elvis Phương, Ý Lan hay Quang Lê.

Cuối cùng, không thể không nhắc đến mảng nhạc “Quê hương” với các tác phẩm bất hủ như “Khúc ca ngày mùa”, “Chuyến đò vĩ tuyến”, “Nắng đẹp miền Nam”. Những bài hát này không chỉ thể hiện tình yêu với mảnh đất nơi ông sinh ra mà còn là những bức tranh âm nhạc sống động về cảnh sắc và con người Việt Nam, thường xuyên được các nghệ sĩ như Thái Châu, Phi Nhung thể hiện trên sân khấu.

Đời tư và những bóng hồng trong âm nhạc

Cuộc đời của nhạc sĩ Lam Phương gắn liền với nhiều bóng hồng, và mỗi người phụ nữ đi qua cuộc đời ông đều để lại những dấu ấn sâu đậm trong các tác phẩm âm nhạc. Người vợ đầu tiên của ông là kịch sĩ Túy Hồng, hai người kết hôn vào năm 1959. Đây là giai đoạn hạnh phúc nhất của ông, cũng là lúc ông viết tặng bà ca khúc “Ngày hạnh phúc” khi con gái đầu lòng Ánh Hằng chào đời. Tuy nhiên, sau khi sang Mỹ định cư, cuộc hôn nhân này đã tan vỡ, dẫn đến việc hai người ly hôn. Đây là một cú sốc lớn đối với Lam Phương và cũng là nguồn cơn cho nhiều ca khúc buồn bã sau này.

Người vợ thứ hai của ông là bà Lê Thị Cẩm Hường, người đã gắn bó với ông trong những năm tháng sau này. Ngoài hai người vợ chính thức, Lam Phương còn có những mối tình đơn phương hoặc những cảm xúc sâu đậm với các nữ nghệ sĩ nổi tiếng. Ca sĩ Bạch Yến là nguồn cảm hứng để ông viết nên ca khúc “Cho em quên tuổi ngọc”. Ông cũng từng có mối tình đơn phương sâu sắc với ca sĩ Thúy Nga. Trong thời gian sống tại Paris, một người phụ nữ tên Hường cũng đã trở thành nguồn cảm hứng cho những sáng tác tươi vui của ông trong giai đoạn này.

Có thể nói, những biến cố trong đời tư, từ việc thiếu vắng sự chăm sóc của cha, cuộc sống nghèo khó thời trẻ cho đến những đổ vỡ trong tình cảm sau này, đã tạo nên một Lam Phương “nhạc sĩ của những nỗi buồn”. Ông đã dùng chính nỗi đau của mình để dệt nên những giai điệu, giúp người nghe tìm thấy sự đồng cảm và an ủi trong chính những tâm tư của họ.

Sự kiện hồi hương và di sản hậu thế

Dù dành phần lớn cuộc đời sinh sống và qua đời tại hải ngoại, nhưng trong tâm khảm của nhạc sĩ Lam Phương, ông luôn hướng về quê hương Việt Nam. Theo di nguyện của ông, gia đình và bạn bè đã thực hiện các thủ tục để đưa tro cốt của ông về lại mảnh đất hình chữ S. Tháng 11 năm 2022, vợ chồng nghệ sĩ Việt Hương đã trực tiếp đưa tro cốt của nhạc sĩ từ Mỹ về Việt Nam trong sự xúc động của đông đảo người hâm mộ.

Vào ngày 20 tháng 12 năm 2022, nhạc sĩ Lam Phương đã được cải táng tại Nghĩa trang Hoa Viên Bình Dương. Ngôi mộ của ông được thiết kế trang trọng và hiện nay đã trở thành một điểm đến thăm viếng thường xuyên của nhiều người hâm mộ dòng nhạc của ông. Việc đưa ông về an nghỉ tại quê nhà được coi là sự trọn vẹn cho một kiếp tằm đã nhả hết những sợi tơ âm nhạc quý giá cho đời.

Hiện nay, di sản âm nhạc của Lam Phương vẫn tiếp tục sống động qua các đêm nhạc tưởng niệm được tổ chức định kỳ tại các phòng trà lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Cuốn sách tiểu sử mang tên “Lam Phương – Trăm nhớ ngàn thương” vẫn là một trong những tư liệu quý giá nhất, ghi chép đầy đủ về cuộc đời và sự nghiệp của ông, giúp các thế hệ sau hiểu thêm về một tượng đài của nền tân nhạc Việt Nam.

Danh sách tác phẩm tiêu biểu

• Chủ đề Tình sầu: Thành phố buồn, Tình bơ vơ, Phút cuối, Giọt lệ sầu, Thu sầu, Nghẹn ngào, Tình chết theo mùa đông.
• Chủ đề Thân phận: Kiếp nghèo, Đèn khuya, Một mình, Lầm, Say, Phận nghèo.
• Chủ đề Tình vui: Bài Tango cho em, Bé yêu, Ngày hạnh phúc, Biển tình, Mùa thu yêu đương, Tình đẹp như mơ.
• Chủ đề Quê hương & Lính: Khúc ca ngày mùa, Chuyến đò vĩ tuyến, Nắng đẹp miền Nam, Tình anh lính chiến, Đoàn người lữ thứ.
• Chủ đề về Mẹ: Đèn khuya (viết về mẹ), Tình mẹ.

Sự nghiệp điện ảnh và kịch nghệ

Ngoài vai trò chính là một nhạc sĩ, Lam Phương còn là một nghệ sĩ đa tài khi tham gia vào lĩnh vực kịch nói và điện ảnh. Ông từng tham gia đóng phim và là thành viên tích cực trong các hoạt động văn nghệ của Biệt đoàn Văn nghệ Trung ương trước năm 1975.

• Phim điện ảnh tham gia:
  • Chân trời mới
  • Niềm tin mới
• Hoạt động kịch nghệ: Diễn viên kịch nói trong đoàn kịch Thẩm Thúy Hằng và các chương trình văn nghệ của Túy Hồng.

Chương trình truyền hình và vinh danh

Dòng nhạc của Lam Phương là chủ đề của nhiều chương trình đại nhạc hội lớn tại hải ngoại, đặc biệt là sự vinh danh từ Trung tâm Thúy Nga:

• Paris By Night 22: 40 năm âm nhạc Lam Phương.
• Paris By Night 28: Lam Phương 2 – Dòng nhạc nối tiếp.
• Paris By Night 88: Đường về quê hương.
• Paris By Night 102: Nhạc tình Lam Phương.

Điều có thể bạn chưa biết

• Bút danh “Lam Phương” được ông tự đặt bằng cách lấy chữ Lâm (họ của ông) và Phùng (tên thật của ông) bỏ dấu, sau đó đổi chữ “u” thành “a” để tạo ra cái tên Lam Phương với ý nghĩa là “hướng về phương trời màu xanh hy vọng”.
• Thời trẻ, vì không có vốn, ông đã phải đi vay tiền bạn bè để in các bản nhạc bướm, sau đó tự mình thuê xe chở đi bán lẻ tại khắp các sạp nhạc ở Sài Gòn.
• Khác với xu hướng phổ thơ của nhiều đồng nghiệp cùng thời, Lam Phương là một trong số ít nhạc sĩ tự viết lời cho hầu hết các tác phẩm của mình, tạo nên một sự thống nhất hoàn hảo giữa nhạc và lời.
• Ca khúc “Ngày hạnh phúc” thường được hát trong các đám cưới thực chất được ông viết trong niềm hân hoan khi đón con gái đầu lòng Ánh Hằng chào đời, dành tặng cho người vợ đầu Túy Hồng.
• Dù nổi danh với những bản tình ca buồn, Lam Phương lại là một hậu duệ đời thứ 7 của một vị phó tướng lừng danh trong lịch sử Việt Nam là Lâm Quang Ky.

Infographic: Lam Phương

Câu hỏi thường gặp về Lam Phương